# ანაკოფიის ციხე
- URL: https://explore-georgia.ge/ka/adgilebi/anakofiis-tsikhe
- ტიპი: სანახაობა
- რეგიონი: აფხაზეთი
- კოორდინატები: 43.094444, 40.807778

ანაკოფიის ციხე ივერიის მთის (344 მ) წვერზე დგას, ქალაქ ახალი ათონის თავზე, გუდაუთის მუნიციპალიტეტში; სოხუმიდან სანაპირო გზით დაახლოებით 22 კილომეტრია. ეს აღმოსავლეთ შავიზღვისპირეთის ყველაზე სრულად შემონახული ადრეული შუა საუკუნეების სიმაგრეა. ციხე-ქალაქს დაახლოებით 7 ჰექტარი ეკავა; მთის ციხის ტერიტორია 450×150 მეტრია.

გალავანი დიდი, კარგად გათლილი კირქვის ბლოკებისგანაა ნაგები. სამხრეთის დამრეცი ფერდობის მხრიდან კედელს შვიდი კოშკი ამაგრებს — ძნელად მისადგომ ადგილებში კვადრატული, იქ კი, სადაც კედლის სანგრევი მანქანების მიყვანა შეიძლებოდა, მრგვალი. ციხის კარიბჭე სამი კირქვის მონოლითისგან არის შედგენილი და მიწიდან მაღლა იყო აწეული, ისე რომ შიგნით მხოლოდ მისადგმელი ხის კიბით შედიოდნენ; დასავლეთის მრგვალი კოშკიდან მისადგომი თითქმის 290 გრადუსის კუთხით ისროლებოდა.

ციხის ცენტრში ოთხსართულიანი აღმოსავლეთის კოშკი დგას — ციტადელის უკანასკნელი თავშესაფარი და სათვალთვალო პუნქტი, რომელიც დღევანდელი სახით XI საუკუნის შუა წლებს მიეკუთვნება; XIV საუკუნეში აქ გენუელებიც მოღვაწეობდნენ. გვერდით VII–VIII საუკუნეების მცირე ერთნავიანი ეკლესიაა, რომელშიც ქვის ტრაპეზი და ჯვრისა და თევზების გამოსახულებიანი ფრესკის ფრაგმენტები შემორჩა; ეკლესიის გვერდით დაულევადი წყლის ავზია, რომელიც, სავარაუდოდ, ანაკოფიის მშენებლებმა მოაწყვეს (3,9 მ სიღრმის, 5×3,5 მ). მთის ფერდობზე მეორე ტაძრის ნაშთებია.

კოშკიდან შავი ზღვისა და სანაპიროს ხედი იშლება — ბიჭვინთის კონცხიდან სოხუმამდე.

## ისტორია

ივერიის მთაზე სამხედრო სიმაგრე II–IV საუკუნეებში გაჩნდა, ხოლო ციტადელის ძირითადი გალავანი VII საუკუნის ბოლოს აიგო ბიზანტიელთა მონაწილეობით, რომლებიც არაბთა შემოსევებმა შეაშფოთა. VII–VIII საუკუნეებში ანაკოფია აბაზგთა საერისთავოს პოლიტიკური ცენტრი იყო. ქართულ საისტორიო წყაროებში იგი პირველად მურვან ყრუს ლაშქრობასთან დაკავშირებით იხსენიება: 736–737 წლებში არაბთა 60 000-კაციანი ლაშქარი ციხეს ალყაში მოექცა, სადაც ქართლის მეფეები მირი და არჩილი აფხაზთა ერისთავ ლეონთან იყვნენ შეფარებულნი. „ქართლის ცხოვრების“ ცნობით ციხეს 1 000 ქართველი და 2 000 აფხაზი მეომარი იცავდა; არაბთა ბანაკში გაჩენილმა ეპიდემიამ 35 000 კაცი იმსხვერპლა, 3 000 იერიშისას დაიღუპა, და ანაკოფია ვერ აიღეს. ეს თავდაცვა რეგიონის ისტორიის ერთ-ერთ გარდამტეხ მოვლენად ითვლება.

VIII საუკუნის ბოლოდან ანაკოფია ახლად შექმნილი აფხაზთა სამეფოს მთავარი ქალაქი იყო და ქუთაისის დედაქალაქად გამოცხადების შემდეგაც მნიშვნელობა არ დაუკარგავს; საქართველოს გაერთიანების შემდეგ იგი „თავადი ციხეთა აფხაზეთისათა“ იყო. 1032 წელს ციხე ბიზანტიელებმა დაიკავეს, 1074 წელს კი საქართველოს დაუბრუნდა. XIV საუკუნიდან ქალაქი დაკნინდა; XIV–XV საუკუნეებში გენუელებმა მდინარე ფსირცხის შესართავთან ციხე ააგეს და სავაჭრო ფაქტორია დააარსეს, XVII საუკუნეში კი სამეგრელოს მთავარმა ლევან დადიანმა ანაკოფიას ზღუდე შემოავლო. ვახუშტი ბაგრატიონი მას „ზღვასა ზედა წაშენებულ“ კეთილ ქალაქად აღწერს, რომლის სვეტები ზღვაში „დღესაც ჩანან“.

1875 წელს ციხის ნანგრევებთან ახალი ათონის მონასტერი დაარსდა; XIX საუკუნის ბოლოს ბერებმა მთაზე ქვით მოკირწყლული გზა გაიყვანეს და ტერასები მოაწყვეს. 1957–1958 წლებში მ. ტრაპშის ხელმძღვანელობით ჩატარებულმა არქეოლოგიურმა გათხრებმა კოშკებიანი გალავანი, ბაზილიკა, ჭა, VII–XII საუკუნეების საცხოვრებელი და სამეურნეო ნაგებობები, საკირე, მინისა და თიხის ჭურჭელი და ელინისტური ხანის ნამოსახლარის კვალი გამოავლინა. აღმოსავლეთის კოშკი 2008 წელს აღადგინეს.

## ვიზიტის ინფორმაცია

ციხეზე ახალი ათონიდან ფეხით ადიან — ბერების მიერ გაყვანილი ქვით მოკირწყლული სერპანტინით; აღმართს დაახლოებით ერთი საათი სჭირდება. ციხის ტერიტორია დაცულია და ბილეთი ფასიანია. კოშკი სათვალთვალო მოედნად არის გახსნილი.

აფხაზეთი ოკუპირებული ტერიტორიაა. საქართველოს კანონმდებლობით რეგიონში შესვლა მხოლოდ ენგურის გამშვები პუნქტიდან არის კანონიერი; რუსეთის მხრიდან შესვლა კანონდარღვევაა. მგზავრობამდე გადაადგილების მიმდინარე პირობები გადაამოწმეთ.

## რჩევები

ზაფხულში ადრე დილით ან საღამოსკენ ადით, როცა უფრო გრილა. წყალი თან წაიღეთ. ციხე, მონასტერი და მღვიმე ერთ დღეში მოინახულება.

## უსაფრთხოება

გალავნისა და კოშკის კიდეებს ნუ მიუახლოვდებით და ბავშვებს ხელი ჩაჰკიდეთ; წვიმის შემდეგ ქვით მოკირწყლულ გზაზე ფრთხილად იარეთ. ოკუპირებულ ტერიტორიაზე საკონსულო დახმარება შეზღუდულია.

## წყაროები

- [ანაკოფია — ქართული ვიკიპედია](https://ka.wikipedia.org/wiki/ანაკოფია)
- [ანაკოფიის ციხე — ინგლისური ვიკიპედია](https://en.wikipedia.org/wiki/Anakopia_Fortress)
- [ანაკოფიის ციხე — რუსული ვიკიპედია](https://ru.wikipedia.org/wiki/Анакопийская_крепость)
- [ანაკოფიის ციხე — Wikidata](https://www.wikidata.org/wiki/Q2026789)
- [ივერიის მთა — რუსული ვიკიპედია](https://ru.wikipedia.org/wiki/Иверская_гора)

## ეს გვერდი სხვა ენებზე

- [English](https://explore-georgia.ge/en/places/anakopia-fortress)
- [Русский](https://explore-georgia.ge/ru/mesta/anakopiiskaia-krepost)