# დიოსკურია
- URL: https://explore-georgia.ge/ka/adgilebi/dioskuria
- ტიპი: სანახაობა
- რეგიონი: აფხაზეთი
- კოორდინატები: 42.993299, 41.003076

დიოსკურია (ბერძნ. Διοσκουριάς) ანტიკური ქალაქია კოლხეთის შავიზღვისპირეთზე, დღევანდელი სოხუმის ადგილას; მისი ნაშთები ქალაქის ცენტრსა და, უმეტესწილად, სოხუმის ყურის ფსკერზე, მდინარეების აძაფშისა და ბესლეთის (ბასლას) შესართავებს შორის ვარაუდობენ. ძვ. წ. VI საუკუნის შუა წლებში მილეტიდან მოსულმა ბერძნებმა კოლონია ძვ. წ. II–I ათასწლეულების ადგილობრივი, კოლხური დასახლების ადგილას დააარსეს; ეშერაში ნაპოვნი ბერძნული კერამიკა სოხუმის ყურის მასალაზე საუკუნით ძველია, ასე რომ ადრეული ბერძნული დასახლების ცენტრი იქაც შეიძლებოდა ყოფილიყო. სახელი ქალაქს ლედას ტყუპების, დიოსკურების — კასტორისა და პოლიდევკეს — პატივსაცემად ეწოდა; პომპონიუს მელა ქალაქს თავად დიოსკურების დაარსებულად თვლიდა, სტრაბონი და პლინიუსი კი მათი მეეტლეების, სპარტელი ამფიტოსისა და კერკიოსის მიერ.

ქალაქი საბერძნეთსა და ადგილობრივ ტომებს შორის ვაჭრობის კერა იყო — შემოჰქონდათ მარილი და ბერძნული ნაწარმი, გაჰქონდათ ხე-ტყე, სელი და კანაფი; ის კოლხეთში მონებით ვაჭრობის მთავარი ცენტრიც იყო. სტრაბონი დიოსკურიას კასპიისა და პონტოს ზღვებს შორის ყელის დასაწყისად და სამოცდაათი ხალხის საერთო სავაჭრო ცენტრად აღწერს; პლინიუსი ტიმოსთენეზე დაყრდნობით სამას ენაზე მოლაპარაკე ხალხსა და 130 თარჯიმანს ახსენებს, რომელთა დახმარებითაც რომაელები საქმეს აწარმოებდნენ. ძვ. წ. II საუკუნეში ქალაქი პონტოს მეფე მითრიდატე VI-ის სამფლობელოში შევიდა, მუნიციპალური წყობა შეინარჩუნა და ძვ. წ. 100 წლის ახლოს სპილენძის მონეტებს ჭრიდა დიოსკურების ქუდებით, ვარსკვლავებითა და დიონისეს თირსით — ΔΙΟΣΚΟΥΡΙΑΔΟΣ წარწერით; ძვ. წ. 65–64 წლებში რომაელებისგან დევნილი მითრიდატე სწორედ აქ შეეფარა. ხმელეთზე არქეოლოგების მიერ მიღწეული ყველაზე ქვედა ფენები ახ. წ. I–II საუკუნეებისაა, სებასტოპოლისის კოშკებისა და კედლების ნაშთები კი წყალქვეშაა აღმოჩენილი. ყურეში ნაპოვნი ამფორები, მონეტები, საფლავის ქვები და იარაღი სოხუმის სახელმწიფო მუზეუმშია; დიოსკურიაში მოჭრილი 12 მონეტა თბილისში, სიმონ ჯანაშიას მუზეუმში ინახება.

## ისტორია

ახალი ერის დასაწყისში ქალაქს კატასტროფა დაატყდა, რასაც შავიზღვისპირეთის იმდროინდელ ძლიერ მიწისძვრებს უკავშირებენ. იმპერატორ ავგუსტუსის დროს ქალაქს სებასტოპოლისი ეწოდა; I საუკუნეში პლინიუსი მას თითქმის მიტოვებულად აღწერს, თუმცა 130-იან წლებში, არიანეს დროს, აქ რომაული გარნიზონი იდგა. გრიგოლ ნოსელის ცნობით IV საუკუნის ბოლოს ქალაქში ქრისტიანები ცხოვრობდნენ. 542 წელს, ლაზთა ომის დასაწყისში, რომაელებმა ქალაქი დატოვეს და ციტადელი დაანგრიეს, რომ სპარსელებს არ ჩავარდნოდათ ხელში; 565 წელს იუსტინიანე I-მა გალავანი აღადგინა და სებასტოპოლისი ქუჩებითა და შენობებით შეამკო. ჯუანშერის ცნობით 736 წელს ქალაქი მარვან ყრუმ დაარბია; მას შემდეგ ის ცხუმის სახელით ცხოვრობდა.

დიოსკურიის კვლევის ისტორია 1712 წელს იწყება, როცა ფრანგმა მოგზაურმა ობრი დე ლა მოტრემ აქ რამდენიმე სვეტი და ქანდაკების დასახიჩრებული თავი ნახა და ადგილობრივებისგან დიოსკურიაში მოჭრილი მონეტა შეიძინა; 1833 წელს ფრედერიკ დიუბუა დე მონპერემ ანტიკური წყაროებით სანაპიროს ისტორია აღწერა. 1870 წელს ვ. ი. ჩერნიავსკიმ პირველმა გამოთქვა აზრი, რომ დიოსკურია სოხუმის ადგილას იყო, და რომულ პრენდელთან ერთად ყურის ფსკერზე ნაგებობათა ნაშთებს მიაკვლია; 1886 წელს მოსკოვის არქეოლოგიურმა საზოგადოებამ ვლადიმერ სიზოვის ხელმძღვანელობით ყურის ნაპირზე ძვ. წ. V–III საუკუნეების კულტურული ფენები გამოავლინა და სკურჩაზე დიოსკურიის კვალი ვერ იპოვა, რითაც სოხუმის თეორია დაადასტურა; 1892 წელს ჩერნიავსკიმ ფილის ნატეხი იპოვა წარწერით, რომელიც ქალაქში რომაელი ლეგატის ფლავიუს არიანეს ყოფნას ადასტურებს. 1953 წელს ბესლეთის შესართავთან წყალქვეშ მარმარილოს საფლავის სტელა აღმოჩნდა — ქალი ორი ბავშვით, 157×92 სანტიმეტრის ფილა ადგილობრივად არარსებული რუხ-ლაქებიანი მარმარილოსი — რომელიც მიხეილ ტრაპშმა და ოთარ ლორთქიფანიძემ შეისწავლეს და ძვ. წ. 430–420 წლებით დაათარიღეს. ქალაქი თითქმის შეუსწავლელია: ხმელეთზე გათხრები მხოლოდ 1980-იან წლებში დაიწყო და 1992–1993 წლების ომმა შეწყვიტა.

## ვიზიტის ინფორმაცია

დიოსკურიის ხილული ნაშთები თითქმის არ არსებობს: ქალაქი ზღვის ფსკერზეა, ხმელეთზე კი მის ადგილას სოხუმის ცენტრია, სადაც არქეოლოგების მიერ მიღწეული ყველაზე ქვედა ფენები ახ. წ. I–II საუკუნეებისაა. ანტიკურ ხანას სოხუმის სახელმწიფო მუზეუმში ეცნობიან, სადაც 1953 წლის სტელა, ამფორები და მონეტებია გამოფენილი; დიოსკურიის მონეტები თბილისში, სიმონ ჯანაშიას მუზეუმშიც ინახება.

აფხაზეთი ოკუპირებული ტერიტორიაა. საქართველოს კანონმდებლობით რეგიონში შესვლა მხოლოდ ენგურის გამშვები პუნქტიდან არის კანონიერი; რუსეთის მხრიდან შესვლა კანონდარღვევაა. მგზავრობამდე გადაადგილების მიმდინარე პირობები გადაამოწმეთ.

## რჩევები

სოხუმის სახელმწიფო მუზეუმში სტელა პირველ რიგში ნახეთ — ის თავისი მხატვრული ღირსებით გამოირჩევა იმ დროის ბერძნულ მარმარილოს რელიეფებს შორის. ზამთარში, როცა ზღვა იწმინდება, პორტის ფსკერზე ბერძნული სვეტები ჩანს. დიოსკურიის ნახვას სოხუმის ბოტანიკური ბაღის დათვალიერებასთან ადვილად შეუთავსებთ.

## უსაფრთხოება

წყალქვეშა ნაშთების ძებნა ყურეში პორტის მოძრაობისა და დინებების გამო სახიფათოა. ზამთარში სანაპიროს ქვები სველი და სრიალაა. ოკუპირებულ ტერიტორიაზე საკონსულო დახმარება შეზღუდულია.

## წყაროები

- [დიოსკურია — ქართული ვიკიპედია](https://ka.wikipedia.org/wiki/დიოსკურია)
- [დიოსკურია — რუსული ვიკიპედია](https://ru.wikipedia.org/wiki/Диоскуриада)
- [სოხუმი — ინგლისური ვიკიპედია](https://en.wikipedia.org/wiki/Sukhumi)
- [სოხუმის სტელა — ინგლისური ვიკიპედია](https://en.wikipedia.org/wiki/Sukhumi_stela)
- [დიოსკურია — Wikidata](https://www.wikidata.org/wiki/Q3028800)

## ეს გვერდი სხვა ენებზე

- [English](https://explore-georgia.ge/en/places/dioscurias)
- [Русский](https://explore-georgia.ge/ru/mesta/dioskuriada)