# ენგურის კაშხალი
- URL: https://explore-georgia.ge/ka/adgilebi/enguris-kashkhali
- ტიპი: სანახაობა
- რეგიონი: სამეგრელო-ზემო სვანეთი
- კოორდინატები: 42.759167, 42.031944

ენგურის კაშხალი ქალაქ ჯვარის ჩრდილოეთით, მდინარე ენგურის ვიწრო კანიონშია, სადაც მდინარე სვანეთის მთებიდან კოლხეთის დაბლობისკენ გამოდის. ეს 271,5 მეტრი სიმაღლისა და თხემზე 728 მეტრი სიგრძის ბეტონის თაღოვანი კაშხალია — მსოფლიოში მეორე უმაღლესი ბეტონის თაღოვანი კაშხალი, ყოფილ საბჭოთა კავშირში სიმაღლით მეორე ნურეკის შემდეგ: 50 მეტრი სიმაღლის „საცობსა“ და მასზე დაშენებულ 221,5 მეტრიან საკუთრივ თაღოვან ნაწილს შეადგენს, სისქე საცობის თავზე 52 მეტრია, თხემზე — 10. კაშხლის ტანში შვიდი ხუთმეტრიანი წყალსაშვი ღიობია, თხემზე კი თორმეტი ნახევარმალი, რომლებიც წამში 2 700 კუბურ მეტრამდე წყალს ატარებს. კაშხალი ჯვარის წყალსაცავს ქმნის — სრული მოცულობა 1 110 მილიონი კუბური მეტრი, სასარგებლო 676 მილიონი.

ენგურჰესი კაშხლოვან-დერივაციული სადგურია: წყლის ნაწილი ენგურიდან 9,5 მეტრი დიამეტრისა და 15 კილომეტრზე მეტი სიგრძის საწნეო გვირაბით ერისწყლის აუზში გადადის, სადაც მიწისქვეშა სადგურის ხუთი 260-მეგავატიანი აგრეგატი 325 მეტრის საანგარიშო (410 მეტრამდე) დაწნევაზე მუშაობს; დადგმული სიმძლავრე 1 300 მეგავატია, საშუალო წლიური გამომუშავება 4,4 მილიარდი კილოვატ-საათი — ეს ამიერკავკასიის უდიდესი ჰესია, რომელიც საქართველოს ელექტროენერგიის თითქმის ნახევარს იძლეოდა. კასკადში ერისწყალზე ვარდნილის ოთხი ჰესიც შედის. კაშხალი, წყალმიმღები და გვირაბის ნაწილი საქართველოს კონტროლირებად ტერიტორიაზეა, გვირაბის დანარჩენი ნაწილი, სადგურის შენობა და ვარდნილჰესები — ოკუპირებულ აფხაზეთში, ამიტომ სადგურს ორი მხარე ერთობლივად ამუშავებს: 1992 წლის შეთანხმებით გამომუშავება 60 პროცენტით საქართველოს, 40-ით აფხაზეთს ეკუთვნის, თუმცა 2016 წლიდან აფხაზეთის მოხმარება — ნაწილობრივ კრიპტოფერმების გამო — მკვეთრად გაიზარდა და ნოემბრიდან თებერვლამდე სადგურის მთელ გამომუშავებას შთანთქავს.

## ისტორია

ენგურზე ელექტროსადგურის პირველი გეგმა 1913–1914 წლებში იტალიელმა ინჟინრებმა შეადგინეს, მაგრამ მცირე სადგურის პროექტი არ განხორციელდა. საბჭოთა პერიოდში ნიკიტა ხრუშჩოვი დიდ კაშხალს ჯერ ბზიფზე ვარაუდობდა, თუმცა სპეციალისტებმა გააფრთხილეს, რომ ბზიფის კაშხალი ბიჭვინთის პლაჟებს წარეცხავდა, და არჩევანი ენგურზე შეჩერდა, სადაც სანაპიროზე ზემოქმედება ნაკლები იყო. კაშხლისა და ჰესის პროექტი 1960-იან წლებში დამუშავდა და 1970 წელს დასრულდა; თაღოვანი კაშხლის მთავარი ინჟინერი ვადიმ ბრონშტეინი იყო. მშენებლობა 1961 წელს დაიწყო, კაშხალი 1978 წელს ნაწილობრივ და 1987 წელს საბოლოოდ შევიდა ექსპლუატაციაში. 1980-იანი წლების დასაწყისში ენგურის კაშხლის მშენებარე ხუდონჰესთან დასაკავშირებლად რადიორელეების ქსელი ააგეს, რომელსაც რვა რადიოიზოტოპური თერმოელექტრული გენერატორი კვებავდა; ხუდონის მშენებლობა დამოუკიდებლობის წინ შეჩერდა, სადგურები მიატოვეს და გენერატორები დაიკარგა — 1998, 1999 და 2001 წლებში ექვსი იპოვეს, 2001 წლის აღმოჩენას ლიის რადიაციული ინციდენტი მოჰყვა, ორი დღემდე უპოვნელია.

1994 წელს „ჰიდრო-კვებეკის“ ინჟინრებმა კაშხალი „იშვიათად დაზიანებულ მდგომარეობაში“ ნახეს; 1999 წელს ევროკომისიამ გადაუდებელი შეკეთებისთვის 9,4 მილიონი ევრო გამოყო, სულ კი ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკმა, ევროკავშირმა, იაპონიის მთავრობამ, KfW-მ და საქართველოს მთავრობამ 116 მილიონი ევროს სესხი გასცეს. 2004 წლიდან Voith Siemens Hydro-მ აგრეგატების რეკონსტრუქცია დაიწყო: 1990-იანი წლების შუა ხანებში მწყობრიდან გამოსული № 3 აგრეგატი 2006 წლის 20 ოქტომბერს ამუშავდა, შემდეგ № 2 და № 4, 2011 წელს ევროპის საინვესტიციო ბანკმა 20 მილიონი ევრო გამოყო დანარჩენის რეაბილიტაციისა და ვარდნილის კასკადიდან შავი ზღვისკენ წყლის უსაფრთხო გაშვებისთვის; სიმძლავრე, რომელიც დიდხანს შესაძლებლის 40 პროცენტით იყო შეზღუდული, 2010 წელს 950 მეგავატამდე ავიდა. 2015 წლის აგვისტოში კაშხალს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი მიენიჭა, 2022 წლიდან იგი ინდუსტრიული მემკვიდრეობის ევროპული მარშრუტის წევრია და ტურისტულ ობიექტად იქცა.

## ვიზიტის ინფორმაცია

კაშხალი ჯვარიდან ჩრდილოეთით, მესტიისკენ მიმავალი გზის პირასაა — ზუგდიდიდან დაახლოებით 40 კილომეტრი; გზიდან კაშხლის ქვედა მხარე და კანიონი ჩანს. 2021 წლის ნოემბრიდან კაშხალი ვიზიტორებს Enguri Attractions-ის ექსკურსიებით იღებს: საფეხმავლო ტური სადამკვირვებლო მოედნამდე, მოკლე ტური კაშხალზე წყალმიმღების ხედით და სრული ტური, რომელიც კაშხლის თხემს, 315-ე ნიშნულის გვირაბს, პერიმეტრულ გვირაბსა და კაშხლის ფარის მონაკვეთს მოიცავს; ბილეთები და განრიგი enguridam.ge-ზე გადაამოწმეთ.

## რჩევები

ენგური ყველაზე უხვწყლიანი გაზაფხულსა და ზაფხულის დასაწყისშია: მდინარის დონე მარტის მეორე ნახევარში ან აპრილში იწევს და მაქსიმუმს ჩვეულებრივ ივნის-ივლისში აღწევს. ჯვარიდან ზემოთ მესტიის გზა წყალსაცავის გასწვრივ ხაიშისკენ მიემართება. კაშხალი წალენჯიხის ტაძართან, დაახლოებით 22 კილომეტრში, ერთ დღეში ჯდება.

## უსაფრთხოება

კაშხალი მოქმედი ელექტროსადგურია — ნაგებობებში ექსკურსიით შედიან, ამიტომ შემოღობილ ზონაში ნუ შეხვალთ; დრონის გაფრენამდე ადგილზე იკითხეთ. ფრთხილად იყავით გზის პირას, კანიონის კიდეზე. კაშხლის ქვემოთ მდინარის კალაპოტს მოერიდეთ — წყალსაშვის გახსნისას წყლის დონე შეიძლება აიწიოს.

## წყაროები

- [ენგურის ჰიდროელექტროსადგური — ქართული ვიკიპედია](https://ka.wikipedia.org/wiki/ენგურის_ჰიდროელექტროსადგური)
- [ენგურის კაშხალი — ინგლისური ვიკიპედია](https://en.wikipedia.org/wiki/Enguri_Dam)
- [ენგურჰესი — რუსული ვიკიპედია](https://ru.wikipedia.org/wiki/Ингурская_ГЭС)
- [ენგურჰესი — Wikidata](https://www.wikidata.org/wiki/Q162887)

## ეს გვერდი სხვა ენებზე

- [English](https://explore-georgia.ge/en/places/enguri-dam)
- [Русский](https://explore-georgia.ge/ru/mesta/ingurskaia-plotina)