# გორის ციხე
- URL: https://explore-georgia.ge/ka/adgilebi/goris-tsikhe
- ტიპი: სანახაობა
- რეგიონი: შიდა ქართლი
- კოორდინატები: 41.986111, 44.108056

გორის ციხე ქალაქის ცენტრში, მაღალ კლდოვან ბორცვზე დგას და ქალაქს ზემოდან დაჰყურებს. ციხის მოხაზულობა ბორცვის ბუნებრივ რელიეფს მისდევს, ამიტომ მისი ფორმა არასწორია: შიდა სიმაგრეები მთელ ზეგანს იკავებს, დასავლეთ ფერდობზე კი კედლები გზისკენ ეშვება. თავდაპირველად კედლები ქვემოთ მდინარემდე აღწევდა და წყალი გვირაბით ამოჰქონდათ, მაგრამ მდინარე მას შემდეგ დაიწია. ბორცვი დიდი ლიახვისა და მტკვრის შესართავთან დგას: მტკვრის გასწვრივ ევროპიდან აზიისკენ მიმავალი გზა გადიოდა, ლიახვის გასწვრივ კი — ჩრდილოეთიდან ამიერკავკასიისკენ, და ციხე ორივე გზას აკონტროლებდა.

ციხესიმაგრე რიყის ქვითაა ნაგები; ადრინდელ ფენებში თლილი ქვაა გამოყენებული, ზოგან აგურიც. გეგმით ოვალური ციტადელის გალავანი 10 მეტრამდე სიმაღლისაა. ციტადელს დასავლეთიდან ყველაზე უკეთ შემონახული ნაწილი — „ცხრაკარა“ ეკვრის, სამხრეთით და აღმოსავლეთით კი დამხმარე გალავნებია. ციხის თავდაპირველი შესასვლელი არ ჩანს; სამხრეთი კედლის შუაში გვიანდელი ხანის კამაროვანი ჭიშკარია. ციხეს ჰქონდა გვირაბი წყლის ამოსაზიდად და წყალსაცავი, ციტადელის შუა ნაწილში კი უზარმაზარი ჭაა, საიდანაც, სავარაუდოდ, საიდუმლო გასასვლელები გადიოდა.

სამხრეთ-აღმოსავლეთ მონაკვეთში პატარა ეკლესიის ნანგრევებია, ციხის აღმოსავლეთ მონაკვეთში კი XI–XII საუკუნეების დარბაზული ეკლესია დგას. 1845 წლის ერთი ბრიტანული ენციკლოპედიის აღწერით, ციხე წაგრძელებული იყო, დაახლოებით 200 ნაბიჯის სიგრძისა, უკვე მიტოვებული, და მისი ერთადერთი გამოყენებული ნაწილი სამხრეთ-აღმოსავლეთ კუთხის სამლოცველო იყო. გორის ციხეს ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის სტატუსი აქვს.

## ისტორია

ჩრდილოეთ ფერდობზე შემორჩენილი ნანგრევები და არქეოლოგიური მონაცემები მოწმობს, რომ აქ ძვ. წ. I ათასწლეულის უკანასკნელ საუკუნეებში ძლიერი სიმაგრე, მის გარშემო კი მოსახლეობა ყოფილა. „გორის ციხედ“ წყაროებში პირველად XIII საუკუნეში იხსენიება. ციხეს დიდი სტრატეგიული მნიშვნელობა ჰქონდა და მასში დიდი გარნიზონი იდგა; საუკუნეების განმავლობაში მისთვის იბრძოდნენ ქართლ-კახეთის მეფეები, მონღოლები, სპარსელები და ოსმალები. XVI საუკუნეში ციხე ოსმალებმა აიღეს, რათა თბილისი დაემორჩილებინათ. 1598 წელს ქართველებმა მეფე სიმონ I-ის მეთაურობით ციხეს ცხრა თვე ალყა შემოარტყეს უშედეგოდ; 1599 წელს მათ დიდმარხვის დროს თითქოს ალყა მოხსნეს, შემდეგ კი მოულოდნელი ღამის იერიშით ციტადელი დაიბრუნეს. XVII საუკუნეში ციხე კვლავ ხელიდან ხელში გადადიოდა ქართველებსა და სპარსელებს შორის.

საუკუნეების მანძილზე ციხე არაერთხელ დაინგრა და განახლდა. მისი ძირითადი ნაწილი 1630-იან წლებში როსტომ მეფემ აღადგინა და იქ ირანელი მეომრები ჩააყენა. როსტომმა გორში მცხოვრებ იტალიელ მისიონერ კრისტოფორო კასტელის სთხოვა, ციხე დაეხატა; მისი ნახატი, დაახლოებით 1642 წლისა, ციხის მნიშვნელოვანი ისტორიული გამოსახულებაა. დღევანდელი სახე ციხემ 1774 წელს მიიღო, როცა ის საფუძვლიანად შეაკეთა მეფე ერეკლე II-მ.

ქართლ-კახეთის რუსეთთან შეერთების (1801) პირველ წლებში ციხე კიდევ ასრულებდა სტრატეგიულ ფუნქციას — აქ რუსეთის არმიის გრენადერთა ბატალიონი იდგა, მაგრამ შემდეგ მისი მნიშვნელობა თანდათან შემცირდა და სიმაგრეები მიტოვებული დარჩა. 1824 წლის ქალაქის გეგმაზე ჩანს ციტადელი, ბორცვის ფერდობებზე გაშენებული ქალაქი და ორივეს გარშემო შემოვლებული თხრილი. 1920 წლის თებერვლის მიწისძვრამ ციხე მნიშვნელოვნად დააზიანა. 1950-იან წლებში ის ნაწილობრივ აღადგინეს, შემდეგ კი პერიოდულად ტარდებოდა სარემონტო სამუშაოები.

## ვიზიტის ინფორმაცია

ციხე გორის ცენტრშია, თბილისიდან გზით დაახლოებით 85 კილომეტრში. იოსებ სტალინის სახელმწიფო მუზეუმი ციხიდან პირდაპირ ხაზზე დაახლოებით 500 მეტრშია, ატენის სიონამდე კი გორიდან გზით დაახლოებით 12 კილომეტრია. სამუშაო საათები და შესვლის პირობები ადგილზე დააზუსტეთ.

## რჩევები

დასავლეთ მხარეს მოძებნეთ „ცხრაკარა“ — ციხის ყველაზე უკეთ შემონახული ნაწილი, სამხრეთ კედელზე კი გვიანდელი კამაროვანი ჭიშკარი. ციხე ერთ დღეში კარგად ერწყმის სტალინის მუზეუმს, რომლის ერთ-ერთ ტილოზე, მხატვარ ალვარიძის ნახატზე, ახალგაზრდა სოსო ჯუღაშვილი ამხანაგებთან ერთად სწორედ გორის ციხეზეა გამოსახული, და ატენის სიონს, რომელიც გორიდან სამხრეთით, ატენის ხეობაშია.

## უსაფრთხოება

ციხე კლდოვან ბორცვზე დგას: კედლების კიდეებს და ციცაბო ფერდობებს მოერიდეთ და ბავშვებს ხელი მოჰკიდეთ. ქვის საფეხურები და ბილიკები წვიმის შემდეგ სრიალებს — ჩაიცვით კარგი ძირის მქონე ფეხსაცმელი.

## წყაროები

- [გორის ციხე — ქართული ვიკიპედია](https://ka.wikipedia.org/wiki/გორის_ციხე)
- [გორის ციხე — ინგლისური ვიკიპედია](https://en.wikipedia.org/wiki/Gori_Fortress)
- [გორის ციხე — რუსული ვიკიპედია](https://ru.wikipedia.org/wiki/Гори_%28крепость%29)
- [გორის ციხე — ებრაული ვიკიპედია](https://he.wikipedia.org/wiki/מצודת_גורי)
- [გორის ციხე — georgia.travel](https://georgia.travel/gori-fortress)
- [მხატვრული ტილოები — ი. ბ. სტალინის სახელმწიფო მუზეუმი](https://www.stalinmuseumi.ge/geo/museum/canvases/)
- [გორის ციხე — Wikidata](https://www.wikidata.org/wiki/Q339097)

## ეს გვერდი სხვა ენებზე

- [English](https://explore-georgia.ge/en/places/gori-fortress)
- [Русский](https://explore-georgia.ge/ru/mesta/goriiskaya-krepost)