# ჯავახეთის ეროვნული პარკი
- URL: https://explore-georgia.ge/ka/adgilebi/javakhetis-erovnuli-parki
- ტიპი: სანახაობა
- რეგიონი: სამცხე-ჯავახეთი
- კოორდინატები: 41.229637, 43.380915

ჯავახეთის ეროვნული პარკი ჯავახეთის ზეგანზე, ახალქალაქისა და ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტების ტერიტორიაზე მდებარეობს, სომხეთისა და თურქეთის საზღვართან; მისი ფართობი 14 200 ჰექტარია. პარკი დაცული ტერიტორიების სააგენტოს ინიციატივით დაარსდა, IUCN-ის II კატეგორიისაა და ტრანსსასაზღვრო დაცული ტერიტორიის ნაწილია: სომხეთის მხარეს მას არფის ტბის ეროვნული პარკი უერთდება. ჯავახეთის დაცულ ტერიტორიებში პარკთან ერთად ხანჩალის, ბუღდაშენისა და მადათაფის ტბების და კარწახისა და სულდის ჭაობების აღკვეთილები შედის, ამ ტერიტორიაზე კი ქვეყნის რვა უდიდესი ტბიდან ხუთია. პარკის ფარგლებში აღმართულია 3 300 მეტრის სიმაღლის დიდი აბულიც.

ჯავახეთი უტყეო მხარეა: ხელოვნურად გაშენებული ფიჭვის კორომები და ბუნებრივი ტყის ფრაგმენტები მეჩხერადაა გაფანტული. ყველაზე მნიშვნელოვანი ბუნებრივი სუბალპური ტყე საქართველო-თურქეთის საზღვარზე, კარწახის ტბის მიდამოებშია — არყით, კავკასიური ცირცელით, ასკილისა და ჟოლოს ბუჩქნარით. კარწახისა და სულდის ჭაობები ძირითადად ტბების კოლბოხოვანი დაჭაობებით წარმოიქმნა და ისლის მაღალი ბალახნარითაა დაფარული. კარწახის ტბის შემოგარენში, მთის სტეპებსა და გასტეპებულ მდელოებზე, 2004 წელს Dasiphora fruticosa აღმოაჩინეს — ვარდისებრთა ოჯახის მცენარე, რომელიც საქართველოში სხვაგან არსად გვხვდება. სამსრის ქედის სუბნივალურ ზონაში მცენარეთა 62 სახეობაა აღრიცხული, მათ შორის 3 ლოკალური და 14 კავკასიის ენდემი, პარკში კი სულ 19 ლოკალური ენდემური სახეობა იზრდება.

პარკში 140 სახეობის მობუდარი და გადამფრენი ფრინველი გვხვდება, ზეგანი კი ფრინველთა მიგრაციის ერთ-ერთი მთავარი ტრასაა. მადათაფის, ხანჩალისა და კარწახის ტბები წყლის ფრინველთა სამფლობელოა: კარწახის ტბაზე 59 სახეობაა აღრიცხული, მათ შორის 20 წყალმცურავი, კარწახის ჭაობზე — 21 (6 წყალმცურავი), სულდის ჭაობზე — 15 (8 წყალმცურავი). ტბებზე ათასობით მელოტა, კოკონა, გარეული ბატი და სხვადასხვა იხვი ისვენებს, მადათაფასა და კარწახზე წეროებსა და ხუჭუჭა ვარხვებზე დაკვირვებაა შესაძლებელი, იქვეა სომხური თოლიების უზარმაზარი კოლონიები, თეთრი ყარყატები კი ბუდეებს პირდაპირ სოფლებში, დენის ბოძებსა და სახლების სახურავებზე იკეთებენ. ტბებში თევზის 12 სახეობა ბინადრობს. ძუძუმწოვართა თითქმის 40 სახეობიდან 10 მტაცებელია და 2 ჩლიქოსანი; ფართოდაა გავრცელებული წავი, კურდღელი, მაჩვი, მელა და მგელი, გლობალურად მოწყვლადი ჭრელტყავა კი მხოლოდ სასაზღვრო ზონაში, მადათაფის ტბის მიდამოებშია აღრიცხული.

## ისტორია

ჯავახეთის ეროვნული პარკი 2011 წელს დაარსდა. პროექტი საქართველოს მთავრობამ WWF-თან თანამშრომლობით განახორციელა, გერმანიის მთავრობის ფინანსური მხარდაჭერით, ტერიტორიის მართვაში კი ადგილობრივი ხელისუფლება და თემებიც მონაწილეობენ. პარკის მიზანი ბუნებრივი გარემოს დაცვაა, თუმცა მის ფარგლებში სასმელი წყლით მომარაგების, ენერგეტიკის, მეცხოველეობის, ადგილობრივი პროდუქციის გაყიდვისა და ტურიზმის პროექტებიც ხორციელდება. 2019 წელს ჯავახეთის დაცულ ტერიტორიებს ფარავნის ტბის, საღამოს ტბისა და აბულის ტბის აღკვეთილები დაემატა; სულდის ჭაობის აღკვეთილი, ჯავახეთის დაცული ტერიტორიების სხვა ოთხი აღკვეთილის მსგავსად, პოტენციური რამსარის საიტია.

ადამიანის ჩარევამ აქაურ ბუნებას კვალი დაატყო. 1980-იან წლებში ხანჩალის ტბაში ონდატრას რამდენიმე ოჯახი გაუშვეს; ცხოველები სწრაფად გამრავლდნენ და ჯავახეთის თითქმის ყველა წყალსატევს მიაღწიეს, მათ მიერ ადგილობრივი ეკოსისტემისთვის მიყენებული ზარალი კი ჯერ კიდევ შეუსწავლელია. 1990-იანი წლების დასაწყისში ადგილობრივმა ხელისუფლებამ ხანჩალის — ჯავახეთის ყველაზე თბილი და მხოლოდ 80 სანტიმეტრის სიღრმის ტბის — ნაწილი სათიბად დააშრო. ეს ნამდვილი ეკოლოგიური კატასტროფა იყო: ათიათასობით გარეული ფრინველი თავის საბუდარს აღარასდროს დაბრუნებია, პრობლემა კი დღემდე მოუგვარებელია.

პარკის მთებს უფრო ძველი ისტორიაც ახსოვს: 2 714 მეტრის სიმაღლის ვულკანური კონუსის, მადათაფის მთის მწვერვალზე წრიული მეგალითური ნაგებობის კვალი შეინიშნება.

## ვიზიტის ინფორმაცია

პარკის ადმინისტრაცია ქალაქ ახალქალაქში, ნინოწმინდა-კარწახის გზაჯვარედინზე (№1) მდებარეობს; ვიზიტორთა სპეციალისტის ტელეფონია 577 64 04 82. თბილისიდან პარკამდე 216 კილომეტრია (მანქანით 3 საათი და 53 წუთი), ბორჯომიდან — 139 კილომეტრი (2 საათი და 24 წუთი), ბათუმიდან — 413 კილომეტრი (6 საათი და 53 წუთი); ახალქალაქიდან სოფელ კარწახამდე 29 კილომეტრია, ნინოწმინდიდან გორელოვკამდე — 11 კილომეტრი. სამუშაო საათები: მაისიდან სექტემბრის ჩათვლით 10:00–18:00, აპრილსა და ოქტომბერში 10:00–17:30, ნოემბრიდან მარტის ჩათვლით 10:00–17:00, ყოველდღე, ორშაბათის გარდა.

პარკში 7 სალაშქრო, საცხენოსნო და ველო მარშრუტია, ბევრ მათგანზე ფრინველებზე დაკვირვების კოშკურით. კარწახის ტბის ბილიკი (3 კმ, მარტივი) პარკის კარწახის მხრის შესასვლელიდან ტბის ნაპირს მიუყვება დაკვირვების კოშკამდე და შემოვლითი გზით ბრუნდება. სულდის ჭაობის ბილიკი (5 კმ, მარტივი) სულდის აღკვეთილიდან სოფელ მიასნიკიანის გავლით ჭაობამდე მიდის. ხანჩალის ტბის ბილიკი (3 კმ, მარტივი) სოფელ პატარა ხანჩალიდან ტბის ნაპირს მიუყვება, ზღვის დონიდან 1 920 მეტრზე. ბუღდაშენის ტბის ბილიკი (2 კმ, მარტივი) გორელოვკის ცენტრიდან 2 040 მეტრზე მდებარე ტბის ნაპირებით დაკვირვების კოშკურამდე მიდის. ტბა მადათაფის წრიული ბილიკი (22 კმ, საშუალო) სოფელ სამებიდან იწყება და ტბის აღმოსავლეთ სანაპიროს მიუყვება კონცხამდე, სადაც საპიკნიკე ადგილი და დაკვირვების კოშკია. მთა მადათაფის ბილიკი (18 კმ, რთული) სამებიდან 2 300 მეტრის სიმაღლის პლატომდე ადის. ვეფხვის კანიონის ბილიკი (15 კმ, რთული) პატარა ხანჩალიდან კანიონის აღმოსავლეთ ქედს აუყვება პანორამულ გადასახედამდე, სადაც ღამის გათევაც შეიძლება; მისი გაგრძელება 2 980 მეტრის სიმაღლის მთისკენაა შესაძლებელი, სადაც საქართველოს, სომხეთისა და თურქეთის საზღვრები ერთდება.

ღამისთევა: სამი 8-ადგილიანი კოტეჯი თეთრობის ტყის აღკვეთილში და ორი კარწახის ტბასთან, ერთ ადამიანზე დღეში 30 ლარი; საკარვე ადგილი — 10 ლარი, საპიკნიკე ადგილი — დღეში 20 ლარი. ქირავდება კარავი (20 ლარი), საძილე ტომარა (10 ლარი), ჭოგრიტი (10 ლარი) და ელექტროველოსიპედი (50 ლარი); ველოსიპედები და თოვლის ფეხსაცმელები ვიზიტორთა ცენტრში ქირავდება. სპორტული თევზაობა კარწახის ტბაზე ერთ ადამიანზე დღეში 10 ლარი ღირს, დღიური ლიმიტი 10 კილოგრამამდეა. ფასები და პირობები ადგილზე დააზუსტეთ.

## რჩევები

ტურისტული სეზონი აპრილიდან ნოემბრამდე გრძელდება; ფრინველებზე დაკვირვებისთვის საუკეთესოა აპრილი–ნოემბერი, სპორტული თევზაობისთვის — მაისი–ოქტომბერი, ზამთარში კი თოვლის ფეხსაცმლის ბილიკები გელით. მარშრუტზე გასვლამდე ჯავახეთის ეროვნული პარკის ადმინისტრაციას შეუთანხმდით; ჭოგრიტი ვიზიტორთა ცენტრში იქირავეთ. პარკის ახლოს ახალქალაქის ციხის ნაქალაქარია (XI საუკუნე), კუმურდოს მონასტერი (X საუკუნე) ახალქალაქიდან 10 კილომეტრშია, სამსარის კლდეში ნაკვეთი მონასტერი (VIII–IX საუკუნეები) — ახალქალაქიდან 22 კილომეტრში, ხერთვისის ციხე — 25 კილომეტრში, ვარძია — 40 კილომეტრში, ყაურმის XII საუკუნის ხიდი (სიგრძე 170 მეტრი) კი ნინოწმინდიდან 7 კილომეტრში.

## უსაფრთხოება

ჯავახეთის ზეგანი საქართველოს დასახლებულ ადგილებს შორის ყველაზე ცივია და ტბები ზამთრობით დიდხანს იყინება — თბილად ჩაიცვით. ჩაიცვით უხეში ქსოვილის შარვალი და მაღალყელიანი ფეხსაცმელი, თან იქონიეთ საკვები, წყალი და პირადობის მოწმობა. ვეფხვის კანიონის მარშრუტზე გასვლა მხოლოდ პარკის ადმინისტრაციასთან და საზღვრის დაცვის პოლიციასთან შეთანხმებითაა შესაძლებელი. იარეთ მხოლოდ მონიშნულ ბილიკებზე; პარკში აკრძალულია ცეცხლსასროლი იარაღის და შინაური ცხოველების შეყვანა, მცენარეების, ქანებისა და ნამარხების შეგროვება, ფაუნის შეწუხება, ცეცხლის დანთება სპეციალურად გამოყოფილი ადგილის გარდა და შეზღუდული ხილვადობისას (ნისლი, მაღალი ბალახი) სწრაფი გადაადგილება. გადაუდებელი დახმარების ნომერია 112.

## წყაროები

- [ჯავახეთის ეროვნული პარკი — დაცული ტერიტორიების სააგენტო](https://nationalparks.ge/ka/site/javakhetinp)
- [ბუნება და კულტურა — ჯავახეთის ეროვნული პარკი](https://nationalparks.ge/ka/site/javakhetinp/natureCulture)
- [როგორ მივიდეთ — ჯავახეთის ეროვნული პარკი](https://nationalparks.ge/ka/site/javakhetinp/getHere)
- [გზამკვლევი — ჯავახეთის ეროვნული პარკი](https://nationalparks.ge/ka/site/javakhetinp/guide)
- [ჯავახეთის ეროვნული პარკი — ქართული ვიკიპედია](https://ka.wikipedia.org/wiki/ჯავახეთის_ეროვნული_პარკი)
- [ჯავახეთის ეროვნული პარკი — ინგლისური ვიკიპედია](https://en.wikipedia.org/wiki/Javakheti_National_Park)
- [ჯავახეთის ეროვნული პარკი — georgia.travel](https://georgia.travel/javakheti-national-park)
- [ჯავახეთის ეროვნული პარკი — Wikidata](https://www.wikidata.org/wiki/Q12871562)

## ეს გვერდი სხვა ენებზე

- [English](https://explore-georgia.ge/en/places/javakheti-national-park)
- [Русский](https://explore-georgia.ge/ru/mesta/nacionalnyi-park-dzhavakheti)