# ჯუმათის მონასტერი
- URL: https://explore-georgia.ge/ka/adgilebi/jumatis-monasteri
- ტიპი: სანახაობა
- რეგიონი: გურია
- კოორდინატები: 42.029678, 41.985017

ჯუმათის მონასტერი ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ძირიჯუმათში, გურიის ქედზე, მდინარე სუფსის ხეობის თავზე დგას — ოზურგეთიდან 14 კილომეტრში, ზღვის დონიდან 492 მეტრზე — და მისი ეზოდან ფაქტობრივად მთელი დასავლეთი საქართველო ჩანს: კოლხეთის დაბლობი, კავკასიონი, პალიასტომის ტბა და აჭარის სანაპირო. მონასტერი მიქაელ და გაბრიელ მთავარანგელოზთა ეკლესიის, ორი სამრეკლოსა და გალავნისგან შედგება და ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლია. ტაძარი დარბაზული ტიპისაა, აღმოსავლეთით გაზიდული ნახევარწრიული აფსიდით, შესასვლელი სამხრეთიდან და დასავლეთიდან, ამოქოლილი კარი ჩრდილოეთ კედელშიც; აფსიდაში სამი განიერი არქიტრავული სარკმელია, გრძივი კედლები სამი წყვილი პილასტრითაა დანაწევრებული, რომელთაც კამარის საბჯენი თაღები ეყრდნობა, საკურთხეველი ერთი საფეხურითაა ამაღლებული, იატაკი ქვაფენილია. ნაგებია თლილი ქვიშაქვით, ალაგ-ალაგ შირიმით, კედლებზე რამდენიმე სამშენებლო შრე იკითხება — ყველაზე ადრინდელი სამხრეთ და დასავლეთ კედელზე — და აგების თარიღი უცნობია: დიმიტრი ბაქრაძემ იგი შემოქმედის ეკლესიაზე ადრინდელად მიიჩნია და ტაძარი მიახლოებით ადრეფეოდალური ხანით თარიღდება, კონსტრუქციით შემოქმედის მაცხოვრის ტაძარს ჰგავს და ვახუშტის მიერ შეცდომით გუმბათიანად არის მოხსენიებული. 1847 წელს ტაძარი რუხი პორფირით მოაპირკეთეს და სამხრეთიდან ღვთისმშობლის ეგვტერი მიაშენეს, რომლის კედლებმა ფრესკების ნაწილი დაფარა.

ფრესკები XVI–XVIII საუკუნეებისაა (უძველესი ფრაგმენტები XIV საუკუნეზე გვიანდელი არ არის) და ძლიერ დაზიანებულია: ჩრდილოეთ კედლის თაღში დიდი მთავარანგელოზია, დანარჩენზე მაცხოვრისა და ღვთისმშობლის ცხოვრების სცენები, ჩრდილოეთ კედელზე გურიის მთავრის მეუღლე, სამხრეთზე თავად მთავარი — ქტიტორები — და ცისფერით, ნარინჯისფერითა და ღვინისფერით შესრულებული წმინდა მეომრები პალეოლოგოსთა სტილით; ზედა ნაწილი XIX საუკუნეში შეათეთრეს. 1904 წელს დასავლეთიდან ორსართულიანი ფანჩატუროვანი სამრეკლო მიადგეს კირქვის ნატეხი ქვით, გალავანში კი ჩაშენებულია მეორე, ძველი სამრეკლო თორმეტსაფეხურიანი ქვის კიბითა და ექვსსარკმლიანი მაღალყელიანი გუმბათით, რომელიც XVI–XVII საუკუნეებს უახლოვდება და ხობისა და ცაიშის სამრეკლოებს ეხმაურება — 1878 წლის ერმაკოვის ფოტოზე ჯერ კიდევ სრული სიმაღლითაა, საბჭოთა სამხედრო ნაწილის ქვემეხმა დაანგრია და ბოლო დროს აღადგინეს.

## ისტორია

ლეგენდით ჯუმათის ეკლესია პალიასტომის ტბის გაჩენას უკავშირდება: „პავლიას ტომი“ წარღვნამ ტბაში ჩაძირა, გადარჩა მხოლოდ დიაკვანი დარჩია, რომელმაც მთავარანგელოზის ხატი ჯუმათის მთაზე აიტანა და იქ ხატს ეკლესია აუშენეს. საეპისკოპოსო კათედრის დაარსებამდე აქ მონასტერი იყო; XV–XIX საუკუნეებში ჯუმათი შემოქმედის შემდეგ გურიის მეორე საეპისკოპოსო იყო სუფსასა და რიონს შორის ტერიტორიით, დიდძალი ქონებითა და ძვირფასი ხატებით — მონასტერს ჩიბათში, ჩოჩხათში, შუხუთში, აკეთში, ლანჩხუთში, ასკანასა და გურიანთაში მამულები და 235 კომლი გლეხი ჰყავდა, ჯუმათელ ეპისკოპოსს პალიასტომში დაჭერილი თევზის მეათედი ეკუთვნოდა და მდინარე მალთაყვაზე სათვალთვალო კოშკი ჰქონდა. მონასტერს ვახუშტი ბატონიშვილი, 1768–1774 წლებში იოჰან გიულდენშტედტი და ჟაკ ფრანსუა გამბას ნაშრომზე დართული ლიხთიმერეთის 1737 წლის რუკა ახსენებს; XVIII საუკუნეში გიორგი IV გურიელმა და დედოფალმა ხვარამზე დადიანმა განაახლეს და საწინამძღვრო ჯვარი შესწირეს. ეპისკოპოსები ჯუმათში მხოლოდ ზაფხულობით ცხოვრობდნენ, ზამთარში სუფსის პირას, ბოგილში ჩადიოდნენ. ჯუმათის საეპისკოპოსო 1827 წელს გაუქმდა, 1844 წელს კი გურიის ეპარქია დაარსდა და კათედრა ჯუმათში 1886 წლამდე იყო; 1846 წელს აქ გურიის სასულიერო სასწავლებელი გაიხსნა (1848 წელს ოზურგეთში გადაიტანეს), 1868 წელს — ერთკლასიანი სკოლა.

ჯუმათის სიძველეები XI საუკუნის მიქაელისა და გაბრიელ მთავარანგელოზთა ოქროთი მოჭედილი ხატები იყო, მინანქრის მედალიონებით ქართული და ბერძნული წარწერებით (მიქაელის ხატი გიორგი გურიელმა, მისმა ძემ ლომამ და ლომას მეუღლე ადასუჯანმა შესწირეს), და XI–XII საუკუნეების წმინდა გიორგის ოქროს ხატი ერისთავთერისთავ ვარდან ვარდანისძის შეწირულობით; 1873 წელს დიმიტრი ბაქრაძემ ისინი აღწერა, 1877–1878 წლებში დიმიტრი ერმაკოვმა გადაიღო. 1882 წელს თბილისელმა ფოტოგრაფმა სტეფანე საბინ-გუსმა ეგზარქოსის ნებართვით „რესტავრაციისთვის“ ორივე ხატი წაიღო და უკან აღარ დააბრუნა — ექვსი ქართულწარწერიანი მედალიონი შემოქმედს დაუბრუნა (შემდეგ ოზურგეთში გადაადნეს), ოთხი ბოტკინსა და ბობრინსკის მიჰყიდა, ბერძნულწარწერიანები თავად ზვენიგოროდსკის, საიდანაც ცხრა მედალიონი მილიარდერ მორგანთან მოხვდა, რომელმაც ისინი ნიუ-იორკის მეტროპოლიტენ-მუზეუმს შესწირა; სამი ფირფიტა ერმიტაჟშია, წმინდა დემეტრეს მედალიონი ლუვრში. 1879 წელს მონასტერი გაძარცვეს და ეპისკოპოსი გაბრიელი დაჭრეს, 1895 წელს უორდროპები ესტუმრნენ, 1905 წლის 5 აგვისტოს ექვსმა მძარცველმა 40 ათასი მანეთის ხატები გაიტაცა და გურიის რესპუბლიკის სახალხო სასამართლომ ისინი მონასტერში ორწლიანი პატიმრობით დასაჯა, 1921 წელს წმინდა გიორგის ხატი ძარცვისას დაიკარგა და თბილისის ბაზრობაზე ნაწილ-ნაწილ გაიყიდა, 1924 წლისთვის სიძველეთაგან თითქმის აღარაფერი რჩებოდა. საბჭოთა პერიოდში მონასტერში ერთადერთი ბერი იოანე გოგუა ცხოვრობდა (გარდაიცვალა 1955 წელს), შემდეგ სამხედრო ნაწილი და 1980-იან წლებში პიონერთა ბანაკი იყო; სამონასტრო ცხოვრება 1990 წლის 21 ნოემბერს მიტროპოლიტ კონსტანტინე მელიქიძის კურთხევით აღდგა, 1995 წელს ილია II-მ მოილოცა, 1998 წელს მირქმის ტაძარი აიგო, 2007 წელს ძეგლი ეროვნული მნიშვნელობის სიაში შევიდა.

## ვიზიტის ინფორმაცია

ჯუმათი ოზურგეთიდან ჩრდილოეთით 14 კილომეტრშია, სოფელ ძირიჯუმათში; მანქანით დაახლოებით ნახევარი საათის სავალია. მონასტერი მოქმედი მამათა სავანეა: მოკრძალებულად ჩაიცვით, ტრანსპორტი და გახსნის საათები კი ადგილზე დააზუსტეთ.

## რჩევები

ხედი ეზოს კიდიდან მოწმენდილ დილით საუკეთესოა — პალიასტომი, ზღვა და კავკასიონი ერთ კადრშია; ტაძარში ჩრდილოეთ კედლის მთავარანგელოზი და სამხრეთ კედლის ქტიტორი მოძებნეთ. მედალიონები მეტროპოლიტენის ონლაინ-კოლექციაში ჩანს — ადგილზე ნახვამდე დაათვალიერეთ. შემოქმედსა და ლიხაურთან ერთ დღეში.

## უსაფრთხოება

ეს მოქმედი მონასტერია — წირვას ხელს ნუ შეუშლით და ბერების სენაკებთან ნუ მიხვალთ. მთის გზა წვიმაში შეიძლება მოლიპული იყოს.

## წყაროები

- [ჯუმათის მონასტერი — ქართული ვიკიპედია](https://ka.wikipedia.org/wiki/ჯუმათის_მონასტერი)
- [ჯუმათის მონასტერი — ინგლისური ვიკიპედია](https://en.wikipedia.org/wiki/Jumati_Monastery)
- [ჯუმათის მონასტერი — რუსული ვიკიპედია](https://ru.wikipedia.org/wiki/Джуматский_монастырь)
- [მედალიონი ქრისტეს გამოსახულებით, ხატის ჩარჩოდან — მეტროპოლიტენ-მუზეუმი](https://www.metmuseum.org/art/collection/search/464551)
- [ჯუმათის მონასტერი — Wikidata](https://www.wikidata.org/wiki/Q1262156)

## ეს გვერდი სხვა ენებზე

- [English](https://explore-georgia.ge/en/places/jumati-monastery)
- [Русский](https://explore-georgia.ge/ru/mesta/monastyr-dzhumati)