# კაცხის სვეტი
- URL: https://explore-georgia.ge/ka/adgilebi/katskhis-sveti
- ტიპი: სანახაობა
- რეგიონი: იმერეთი
- კოორდინატები: 42.287647, 43.215689

კაცხის სვეტი კირქვის სვეტისებრი დენუდაციური „მოწმე“ კლდეა ჭიათურის მუნიციპალიტეტის სოფელ კაცხში, მდინარეების კაცხურისა — ყვირილის მარჯვენა შენაკადის — და ღვითორის წყალგამყოფზე, ჭიათურის მახლობლად; სვეტი 40 მეტრის სიმაღლისაა, მისი ზედა ბაქანი დაახლოებით 150 კვადრატული მეტრია. ადგილობრივებისთვის იგი „სიცოცხლის სვეტი“ და ნამდვილი ჯვრის სიმბოლო იყო და ლეგენდებით შემოიცვა — ერთის თანახმად სვეტის თავი რკინის ჯაჭვით 1,5 კილომეტრში მდგარ კაცხის ტაძრის გუმბათთან იყო დაკავშირებული. სვეტის თავზე დღეს მაქსიმე აღმსარებლის სახელობის 4,5-ზე 3,5 მეტრის დარბაზული ეკლესიაა — შუა საუკუნეების ნანგრევზე ქვით აღდგენილი —, მის ქვეშ და სამხრეთით 2-ზე 1 მეტრის სწორკუთხა კრიპტა-სამარხი, სამი სენაკი, მარანი, რომლის გათხრებისას რვა დიდი ქვევრი აღმოჩნდა, და გალავანი; კლდის ვერტიკალურ ზედაპირზე, თავიდან 10 მეტრით ქვემოთ, სწორკუთხა გროტო-სათავსია შესასვლელითა და ორი სარკმლით, სვეტის ძირში კი რელიეფური ჯვარი, რომელსაც ბოლნისის ადრეულ შუა საუკუნეების ჯვრებთან აქვს პარალელი. ძირში ახალი სვიმეონ მესვეტის ეკლესია და ძველი კედლისა და სამრეკლოს ნაშთებია. მკვლევრები სვეტზე სამლოცველოების აგებას მესვეტეობას უკავშირებენ — VI საუკუნის სირიაში გავრცელებულ ასკეტურ პრაქტიკას, რომელთანაც ქრისტიანულ საქართველოს მჭიდრო ურთიერთობა ჰქონდა; ერთი ვერსიით სვეტი თავდაპირველად მონოფიზიტ განდეგილთა სამყოფელი იყო, თუმცა ეს მოსაზრება საყოველთაოდ გაზიარებული არ არის.

სვეტის არქიტექტურას 1944 წელს ვახტანგ ცინცაძემ V–VI საუკუნეებით დაათარიღა, 2006 წლის გათხრების შემდეგ კი ეროვნული მუზეუმის ხელოვნებათმცოდნემ გიორგი გაგოშიძემ IX–X საუკუნეებს მიაკუთვნა და კომპლექსი სამონასტრო ეკლესიად და განდეგილთა სენაკებად განსაზღვრა — მარნის აღმოჩენამ სვეტზე უკიდურესი ასკეტიზმის წარმოდგენაც შეარყია. 2007 წელს ნანგრევებში 41-ზე 21 სანტიმეტრის კირქვის ფილა აღმოჩნდა ათსტრიქონიანი ასომთავრული წარწერით, რომელიც პალეოგრაფიულად XIII საუკუნისაა და „ფრიად ცოდვილ გიორგის“ ახსენებს, რომელსაც „ძელი ცხოვრებაზე“ დაყუდებულთათვის „სამი სახლაკი“ აუშენებია — მაშასადამე, სავანე XIII საუკუნეშიც არსებობდა.

## ისტორია

სვეტზე რელიგიური ცხოვრება, როგორც ჩანს, IX–X საუკუნეებიდან XIII საუკუნის ჩათვლით მიმდინარეობდა; როდის შეწყდა, ზუსტად არავინ იცის, მაგრამ XVIII საუკუნეში ვახუშტი ბატონიშვილი წერდა: „არს კლდე ხევსა შინა სვეტსავით მდგომარე, ფრიად მაღალი; არს მის თავსა ზედა ეკლესია მცირე, გარნა ვერ ვინ აღვალს, არცა უწყიან თუ ვითარ აღვიდიან“ — ბერები აქ აღარ მოღვაწეობდნენ, და ასვლის სხვა წერილობითი ცნობა არ შემორჩა. 1944 წლის ივლისში სვეტზე პირველად ალპინისტ ალექსანდრე ჯაფარიძისა და მწერალ ლევან გოთუას ჯგუფი ავიდა, და ჯგუფის არქიტექტორმა ვახტანგ ცინცაძემ 1946 წლის ნაშრომში თავზე ნაპოვნი ნანგრევი ორ ეკლესიად აღწერა — ერთი მშრალად ნაშენი უხეშად დამუშავებული ქვით, კლდეში გამოკვეთილი აფსიდით, მეორე კარგად გათლილი კვადრებით, კრიპტით — და მესვეტეობას დაუკავშირა. 1999 წლიდან სვეტი სისტემატური კვლევის საგანი გახდა, 2006 წელს არქეოლოგიური გათხრები ჩატარდა და თარიღი IX–X საუკუნეებით დაზუსტდა, 2007 წელს კი XIII საუკუნის წარწერა აღმოჩნდა.

რელიგიური ცხოვრება 1995 წელს განახლდა, როცა სვეტზე ჭიათურელი ბერი მაქსიმე ყავთარაძე დასახლდა, რომელმაც 20 წელი სვეტის თავზე იცხოვრა და კვირაში ორჯერ ჩამოდიოდა; 2005–2009 წლებში კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ეროვნული სააგენტოსა და ადგილობრივთა დახმარებით სვეტზე სამლოცველო და სენაკები აღდგა, ძირში სვიმეონ მესვეტის ეკლესია აშენდა. სვეტზე რკინის კიბე მიდის, რომლითაც მამაკაცები ბერის ლოცვა-კურთხევით ადიოდნენ, 2012 წლიდან კი უსაფრთხოების გამო ასვლა ყველასთვის აკრძალულია; 2013 წელს პროექტზე დოკუმენტური ფილმი გადაიღეს. 2006 წლის 7 ნოემბერს სვეტს ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია მიენიჭა.

## ვიზიტის ინფორმაცია

სვეტი სოფელ კაცხშია, ჭიათურიდან 5 კილომეტრში — ქუთაისიდან ზესტაფონისა და ჭიათურის გზით მანქანით დაახლოებით საათნახევარი, ჭიათურიდან ტაქსით მოკლე გზაა; პარკინგი სვეტის ძირთანაა. ძირში ახლად აგებული სვიმეონ მესვეტის ეკლესია და ძველი გალავნისა და სამრეკლოს ნანგრევებია; ეზო დღისით ღიაა და შესვლა უფასოა. უსაფრთხოების გამო 2012 წლიდან ვიზიტორებს სვეტზე ასვლის უფლება აღარ აქვთ. ჭიათურის საბაგიროები და მღვიმევის მონასტერი იმავე დღეს მოივლება.

## რჩევები

სვეტი ყველაზე ლამაზად საღამოს შუქზე ჩანს, ხეობის გზიდან; ტელეობიექტივით თავზე მაქსიმე აღმსარებლის ეკლესია და რკინის კიბე გაირჩევა. ძირში ბერები ზოგჯერ მლოცველებს ესაუბრებიან — შეკითხვა თავაზიანად დასვით. ლეგენდის თანახმად, სვეტის თავი რკინის ჯაჭვით 1,5 კილომეტრში მდგარ კაცხის ტაძართან იყო დაკავშირებული — ტაძარი სოფელშივეა და ვიზიტად ღირს.

## უსაფრთხოება

სვეტზე ასვლა აკრძალულია და რკინის კიბე საშიშია — ნუ სცდით; ძირის კლდეები ფხვიერია და ზემოდან ქვა ცვივა. მოქმედ სავანეშია — ჩაცმულობის წესებს იცავენ და ბერებს ფოტოს ნებართვის გარეშე არ უღებენ.

## წყაროები

- [კაცხის სვეტი — ქართული ვიკიპედია](https://ka.wikipedia.org/wiki/კაცხის_სვეტი)
- [კაცხის სვეტი — ინგლისური ვიკიპედია](https://en.wikipedia.org/wiki/Katskhi_Pillar)
- [კაცხის სვეტი — Wikidata](https://www.wikidata.org/wiki/Q2344182)

## ეს გვერდი სხვა ენებზე

- [English](https://explore-georgia.ge/en/places/katskhi-pillar)
- [Русский](https://explore-georgia.ge/ru/mesta/kackhiiskii-stolp)