# კელასურის კედელი
- URL: https://explore-georgia.ge/ka/adgilebi/kelasuris-kedeli
- ტიპი: სანახაობა
- რეგიონი: აფხაზეთი
- კოორდინატები: 42.966556, 41.069139

კელასურის კედელი, რომელსაც აფხაზეთის დიდ კედელსაც უწოდებენ, თავდაცვით ნაგებობათა სისტემაა ძველი ცხუმის აღმოსავლეთით. იგი მდინარე კელასურის შესართავთან იწყება, სადაც დიდი კოშკის ნანგრევებია შემორჩენილი, მდინარის მარცხენა ნაპირს მიუყვება, შემდეგ აღმოსავლეთისკენ მიემართება, წებელდის ციხესთან კოდორს კვეთს, ტყვარჩელს ჩაუვლის და ენგურის მარჯვენა ნაპირზე, სოფელ ლეკუხონასთან მთავრდება. მისი საერთო სიგრძე 160 კილომეტრამდეა — კავკასიაში დარუბანდის კედელზე მეტი.

კედელი უწყვეტი არ ყოფილა: მშენებლები ციცაბო ფერდობებსა და ხეობებს ბუნებრივ დაბრკოლებებად იყენებდნენ და ზღუდით მხოლოდ ვიწრო გადასასვლელებს ამაგრებდნენ. გამოვლენილია კედლის 279 კოშკი, რომელთაგან ასამდე დღემდე დგას; სიმაგრეთა უმეტესობა დასავლეთ მონაკვეთზე, კელასურსა და მოქვს შორისაა, სადაც სამოციოდე კილომეტრზე ორასზე მეტი კოშკია, ტყვარჩელსა და ენგურს შორის კი მხოლოდ ოთხი. კოშკებს შორის მანძილი ჩვეულებრივ 40–120 მეტრია, უკედლო მონაკვეთებზე — 300, 500 და 1 000 მეტრიც. ყველა კოშკი სწორკუთხაა, 7×8 ან 8×9 მეტრის ზომისა და 4–6 მეტრი სიმაღლის, თხელი საძირკვლით; თითოეულს სამხრეთ კედელში ქვის მასიური ღერძებით შემოსაზღვრული კარი აქვს, ზოგჯერ ვიწრო კიბეც, სათოფურები კი ჩვეულებრივ ჩრდილოეთ და დასავლეთ კედლებში, მეორე სართულზეა. ნაგებობები რიყისა და ნატეხი ქვითაა, კირხსნარზე.

## ისტორია

კედლის აგების დრო დაუდგენელია და ანტიკური ხანიდან XVII საუკუნემდე მერყეობს. ქართულ საისტორიო მწერლობაში ჯუანშერი VIII საუკუნის ამბებთან დაკავშირებით „ზღუდე კლისურისას“ ახსენებს, რომელიც ჩრდილოეთ კავკასიიდან შავი ზღვის სანაპიროს გასწვრივ დასავლეთ საქართველოსკენ მიმავალ გზას ამაგრებდა; ქართული საბჭოთა ენციკლოპედიის მიხედვით, VIII საუკუნის ბოლოდან, აფხაზთა სამეფოს ჩამოყალიბების შემდეგ, ამ ზღუდემ მნიშვნელობა დაკარგა და დაინგრა. XIX საუკუნის დასაწყისიდან, როცა ძეგლი პირველად მეცნიერულად შეისწავლეს, რამდენიმე ჰიპოთეზა გამოითქვა: ფრედერიკ დიუბუა დე მონპერე მას ჩვენს წელთაღრიცხვამდე უკანასკნელ საუკუნეებში დიოსკურიის დასაცავად ბერძნების მიერ აგებულად მიიჩნევდა; მიხეილ ივაშჩენკო 1926 წელს IV საუკუნის ბიზანტიურ ნაგებობად თვლიდა და მდინარის სახელს ბიზანტიურ „კლისურას“ უკავშირებდა.

იური ვორონოვმა, რომელმაც კედელი 1966–1971 წლებში გამოიკვლია, დაასკვნა, რომ იგი ოდიშის მთავარმა ლევან II დადიანმა 1628–1653 წლებში ააგო აფხაზ ფეოდალთა შემოსევებისგან სამთავროს დასაცავად: სათოფურები ცეცხლსასროლი იარაღისთვისაა გათვლილი, მეგრელ მთავართა მიერ აფხაზთაგან დასაცავად აგებულ კედელზე კი ვახუშტი ბატონიშვილი და 1635–1653 წლებში კოლხეთში მცხოვრები იტალიელი მისიონერი არქანჯელო ლამბერტი წერენ. ვახუშტის ცნობით, ლევანმა კედლის დასაცავად ყოველ საერო და სასულიერო ფეოდალს წელიწადში ერთი თვე საკუთარი მხედრებით მორიგეობა დააკისრა; ლევანის სიკვდილის შემდეგ კედელი მიატოვეს, აფხაზმა მთავრებმა კი ძალაუფლება ენგურამდე გაავრცელეს. ზაზა ალექსიძე კედელს იუსტინიანეს ხანაში, VI საუკუნეში, ჩრდილოეთ კავკასიის ტომთა შემოსევებისგან ქვეყნის დასაცავად ქვით აგებულად მიიჩნევს, ლევან დადიანს კი XVII საუკუნეში მხოლოდ ხის ნაგებობების დამატებას მიაწერს; უახლესი კვლევები VI საუკუნისკენ იხრება.

## ვიზიტის ინფორმაცია

სწორკუთხა კელასურის კოშკის ნანგრევები სოხუმის აღმოსავლეთ საზღვარს მიღმა, მდინარე კელასურის შესართავთან დგას. კედლის სხვა კოშკების უმეტესობა კელასურსა და მოქვს შორისაა და ბევრი მათგანი ძლიერ დანგრეულია; წებელდის ციხესთან კედელი კოდორს კვეთს.

აფხაზეთი ოკუპირებული ტერიტორიაა. საქართველოს კანონმდებლობით რეგიონში შესვლა მხოლოდ ენგურის გამშვები პუნქტიდან არის კანონიერი; რუსეთის მხრიდან შესვლა კანონდარღვევაა. მგზავრობამდე გადაადგილების მიმდინარე პირობები გადაამოწმეთ.

## რჩევები

კოშკებში დააკვირდით სამხრეთ კედელში ქვის მასიური ძელებით შემოსაზღვრულ კარს და მეორე სართულის სათოფურებს, ჩვეულებრივ ჩრდილოეთ და დასავლეთ კედლებში; ვორონოვის აზრით, სათოფურები ცეცხლსასროლი იარაღისთვის იყო გაკეთებული, და კედელი მან XVII საუკუნით დაათარიღა.

## უსაფრთხოება

კოშკების კედლები არამდგრადია და მათზე ასვლა სახიფათოა. ოკუპირებულ ტერიტორიაზე საკონსულო დახმარება შეზღუდულია.

## წყაროები

- [კელასურის კედელი — ქართული ვიკიპედია](https://ka.wikipedia.org/wiki/კელასურის_კედელი)
- [კელასურის კედელი — ინგლისური ვიკიპედია](https://en.wikipedia.org/wiki/Kelasuri_Wall)
- [კელასურის კედელი — რუსული ვიკიპედია](https://ru.wikipedia.org/wiki/Келасурская_стена)
- [კელასურის კედელი — Wikidata](https://www.wikidata.org/wiki/Q1235332)

## ეს გვერდი სხვა ენებზე

- [English](https://explore-georgia.ge/en/places/kelasuri-wall)
- [Русский](https://explore-georgia.ge/ru/mesta/kelasurskaia-stena)