# სოხუმის ბოტანიკური ბაღი
- URL: https://explore-georgia.ge/ka/adgilebi/sokhumis-botanikuri-baghi
- ტიპი: სანახაობა
- რეგიონი: აფხაზეთი
- კოორდინატები: 43.006111, 41.023611

სოხუმის ბოტანიკური ბაღი ქალაქის ცენტრში, დიმიტრი გულიას ქუჩაზე მდებარეობს და სოხუმის მუნიციპალიტეტს ეკუთვნის. ბაღის ფართობი 30 ჰექტარია; საჩვენებელი ნაწილი 5 ჰექტარს იკავებს და ბილიკებით 50 კვართაზეა დაყოფილი. XXI საუკუნის დასაწყისის მონაცემებით ბაღში თითქმის ხუთი ათასი სახეობა და ჯიშია თავმოყრილი — ხეები, ბუჩქები და ბალახოვანი მცენარეები; ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია 4 500-ზე მეტ სახეობას ითვლიდა, მათ შორის 1 200-მდე ტროპიკულს.

ბაღის მთავარი ღირსშესანიშნაობა კავკასიური ცაცხვია, რომელიც ბაღის დაარსებამდე იზრდებოდა და დღეს დაახლოებით 250 წლისაა; მისი ღეროს დიამეტრი 3 მეტრია. 1877 წელს ოსმალებმა ხე მოჭრეს, მაგრამ იგი არ დაიღუპა, 20 მეტრამდე გაიზარდა, 1987 წლის ქარიშხალმა კი ვარჯის დიდი ნაწილი წაიღო — ხე ამის შემდეგაც ყვავის და ნაყოფს ისხამს. აქვეა ყოფილი საბჭოთა კავშირის უძველესი სექვოია, დარგული 1848 წელს, და შავი ზღვის სანაპიროს პირველი მეტასექვოია, რომელიც არნოლდის არბორეტუმის ექსპედიციის თესლიდან აღმოცენდა და 1950 წლის ახლოს დაირგო.

ბაღის ჩრდილოეთით, ტრაპეციის მთის ფერდობზე, ექსპერიმენტული პათოლოგიისა და თერაპიის ინსტიტუტია 1927 წელს შექმნილი მაიმუნების სანაშენით. ბაღი ბოტანიკის ინსტიტუტის დაქვემდებარებაშია და ყოველდღე, 9-დან 18 საათამდე მუშაობს.

## ისტორია

ბაღის ისტორია 1830-იან წლებში იწყება: სოხუმის გარნიზონის ექიმმა ბაგრინოვსკიმ, ბოტანიკისა და მებაღეობის მცოდნემ, საკუთარ სახლთან ბაღი გააშენა; ბაღის დაარსების ოფიციალურ თარიღად 1838 წელი ითვლება. 1840 წელს ბაღს შავი ზღვის სანაპირო ხაზის უფროსმა, გენერალ-ლეიტენანტმა ნიკოლოზ რაევსკიმ მიაქცია ყურადღება და იმპერატორ ნიკოლოზ I-ის ნებართვით იგი ხაზინამ „სუხუმ-კალეს სამხედრო-ბოტანიკური ბაღის“ სახელით გადაიბარა. სამხედრო უწყება სანაპირო სიმაგრეებისთვის ხილის, ბოსტნეულისა და დეკორატიული მცენარეების თესლსა და ნერგს აქედან იღებდა; ბაღი რეგიონში ახალი მცენარეების, უპირველესად ჩაისა და ციტრუსების, დასანერგადაც იყო განკუთვნილი.

ყირიმის ომისა (1853–1856) და 1877–1878 წლების რუსეთ-ოსმალეთის ომის დროს ბაღი ოსმალებმა გაჩეხეს. 1889 წელს იგი სამხედრო უწყებიდან სახელმწიფო ქონების სამინისტროს გადაეცა, 1894 წელს კი ახალმა დირექტორმა პ. ტატარინოვმა ბაღის ბაზაზე სოხუმის მებაღეობისა და სოფლის მეურნეობის საცდელი სადგური შექმნა და სამხრეთ ამერიკიდან და ხმელთაშუაზღვისპირეთიდან 45 სახეობის აგავა, 49 სახეობის პალმა და 150 სახეობის წიწვოვანი ჩამოიტანა. 1926–1940 წლებში ბაღს ნიკოლოზ ვავილოვი სტუმრობდა; 1930-იანი წლების ბოლოს ბაღს 120 ჰექტარი სოხუმის დენდროპარკი შეუერთდა, რომელიც XIX საუკუნის ბოლოს მეცენატმა ნიკოლოზ სმეცკიმ გააშენა. 1972 წელს ბაღმა სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის ბოტანიკის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის სტატუსი მიიღო.

1992–1993 წლების ომმა ბაღს უზარმაზარი ზიანი მიაყენა: ტერიტორიაზე ასზე მეტი ჭურვი ჩამოვარდა, დაიღუპა ხე-ბუჩქნარის 30 %, ბალახოვანი მცენარეების 80–85 % და სათბურის მცენარეების 90–95 %. ომის შემდეგ კოლექციების აღდგენა დაიწყო.

## ვიზიტის ინფორმაცია

ბაღი სოხუმის ცენტრში, დიმიტრი გულიას ქუჩა 22-ზეა. ყოველდღე 9-დან 18 საათამდეა ღია; შესვლის პირობები ადგილზე გადაამოწმეთ.

აფხაზეთი ოკუპირებული ტერიტორიაა. საქართველოს კანონმდებლობით რეგიონში შესვლა მხოლოდ ენგურის გამშვები პუნქტიდან არის კანონიერი; რუსეთის მხრიდან შესვლა კანონდარღვევაა. მგზავრობამდე გადაადგილების მიმდინარე პირობები გადაამოწმეთ.

## რჩევები

ეძებეთ 250 წლის ცაცხვი, 1848 წელს დარგული სექვოია და მეტასექვოია. ბაღი ბესლეთის ხიდთან და სოხუმის ციხესთან ერთად ერთ დღეში მოინახულება.

## უსაფრთხოება

ბილიკები წვიმის შემდეგ სრიალებს. ძველი ხეების ქვეშ ქარიან ამინდში ნუ დადგებით. ოკუპირებულ ტერიტორიაზე საკონსულო დახმარება შეზღუდულია.

## წყაროები

- [სოხუმის ბოტანიკური ბაღი — ქართული ვიკიპედია](https://ka.wikipedia.org/wiki/სოხუმის_ბოტანიკური_ბაღი)
- [სოხუმის ბოტანიკური ბაღი — ინგლისური ვიკიპედია](https://en.wikipedia.org/wiki/Sukhumi_Botanical_Garden)
- [სოხუმის ბოტანიკური ბაღი — რუსული ვიკიპედია](https://ru.wikipedia.org/wiki/Сухумский_ботанический_сад)
- [სოხუმის ბოტანიკური ბაღი — Wikidata](https://www.wikidata.org/wiki/Q2634943)

## ეს გვერდი სხვა ენებზე

- [English](https://explore-georgia.ge/en/places/sukhumi-botanical-garden)
- [Русский](https://explore-georgia.ge/ru/mesta/sukhumskii-botanicheskii-sad)