# ვანის ქვაბები
- URL: https://explore-georgia.ge/ka/adgilebi/vanis-qvabebi
- ტიპი: სანახაობა
- რეგიონი: სამცხე-ჯავახეთი
- კოორდინატები: 41.381667, 43.306389

ვანის ქვაბები, ისტორიულ წყაროებში ვაჰანის ქვაბები, ისტორიულ სამცხეში, მტკვრის ზემო დინებაში, მდინარის მარჯვენა ნაპირზეა გამოკვეთილი. კლდეში ნაკვეთი 200-მდე გამოქვაბული 16 სართულადაა განლაგებული. ოვალური კლდის უბეში ტერასებად განლაგებული სენაკები ქვითკირის ზღუდითაა გამაგრებული და მონასტრის წინ ჩაკეტილ შიდა ეზოს ქმნის. ზღუდე დაახლოებით 100 მეტრი სიგრძისაა და მასში ორი — დიდი და მცირე — კარი იყო. ზღუდის გარეთ, ტერასაზე, ოვალური კოშკი აღმოჩნდა, რომელიც რთული თავდაცვითი ნაგებობის ნაწილი იყო და ზღუდის მისადგომებს იცავდა.

სამონასტრო კომპლექსში შედის კლდეში ნაკვეთი სადგომები და სამეურნეო სათავსები, ეგვტერ-სამარხები, საძვალე, თავშესაფარი, სამიმოსვლო გვირაბები და 6 ეკლესია. კომპლექსის ცენტრია წმინდა გიორგის გუმბათოვანი ტაძარი მოჩუქურთმებული ქვითკირის კარიბჭით და ორსართულიანი სამარხი ეგვტერით; კარიბჭის ქვეშ ქვაბ-საძვალეა, აქვე აღმოჩნდა კანკელის მოჩუქურთმებული დეტალები და სამრეკლოს ორნამენტირებული ქვები. კარიბჭის ჩრდილოეთით, იმავე ტერასაზე, ქვითკირის დარბაზული ეკლესიაა, ქვემოთ, ანსამბლის მარცხენა ფრთის ტერასებზე კი სამ სართულად ქვაბ-სამარხი და ქვის სახლებია. შემორჩენილია წყალსადენის 3 ტრასისა და წყალსაცავის ნაშთი, მხატვრობის ფრაგმენტები და მნიშვნელოვანი ისტორიული წარწერები. გათხრებით აღმოჩნდა რვაქვევრიანი მარანი, მოჭიქული კერამიკის სახელოსნო, კლდეში ნაკვეთი საწნახელი მცირე წყალსადენით და ქვით ნაშენი 2 სახლი.

მონაზვნურ სენაკებს შორის აქ ერთად არის უდაბნოსთვის დამახასიათებელი უძველესი სამყოფი ქვაბები და მოგვიანო სამონასტრო ცხოვრების შესაფერი კლდის საცხოვრებლები დამხმარე სადგომებით. ვანის ქვაბების ხუროთმოძღვრება კლდის არქიტექტურის შუალედური ძეგლია: ქვაბთა თანდათანი განვითარებით ის ამზადებს იმ ფორმებს, რომლებიც XII–XIII საუკუნეებში ვარძიაში ჩამოყალიბდა. გათხრებით XII საუკუნის ქართული ჭედური ხელოვნების ნიმუშებიც გამოვლინდა, მათ შორის ვერცხლის 3 თასი, ხოლო ვანის ქვაბების დასავლეთით, მეუდაბნოეების ხანის მცირე ეკლესიაში, XIII საუკუნის მხატვრობის ფრაგმენტებია შემორჩენილი.

## ისტორია

ვანის ქვაბები მეუდაბნოეების ხანაში დაარსდა: უძველესი ქვაბთა ჯგუფი, რომელიც ეკლესიასაც შეიცავს, არაუგვიანეს VIII საუკუნით თარიღდება. IX–XI საუკუნეებში უდაბნო ფართოვდება — მის ცენტრში წმინდა გიორგის ტაძარი და ქვაბ-სენაკების ახალი ჯგუფები გამოკვეთეს. 1089 წელს ძლიერმა მიწისძვრამ ვანის ქვაბების ცენტრალური ნაწილი ტაძრიანად დაანგრია. XII საუკუნეში, 1191 წლამდე, ეს გურგენისძეთა ფეოდალური სახლის საგვარეულო მონასტერი იყო: 1186–1191 წლებში მისმა პატრონმა იჩქით გურგენისძემ მონასტერი განაახლა, წმინდა გიორგის ტაძარი აღადგინა და ძვირფასი ხატებით შეამკო, მის გვერდით კი საგვარეულო ეგვტერი ააგო და ორივე შესასვლელში თავისი მოღვაწეობის ამსახველი წარწერა გააკეთა. 1191–1204 წლებში მონასტერი მეფის ხელში იყო; თამარის მეფობაში (1184–1213) ვანის ქვაბების რეკონსტრუქცია დაიწყო, 1204 წელს კი მწიგნობართუხუცესმა ანტონ ჭყონდიდელმა ძველი ქვითკირის ზღუდე აღადგინა.

1204–1283 წლებში ვანის ქვაბებს თმოგველთა ფეოდალური საგვარეულო ფლობდა. 1204–1234 წლებში მათ მონასტერს ახალი ტიპიკონი, „ვაჰანის ქვაბთა განგება“, დაუწესეს. ის მონაზვნების ცხოვრებას, საკვების განაწილებას, დისციპლინასა და სასჯელებს აწესრიგებს და მონასტერში 51 ბერსა და 10 მსახურს ითვალისწინებს. 1265–1283 წლებში თმოგველებმა წმინდა გიორგის ტაძრის კარიბჭე, სამრეკლო და დარბაზული ეკლესია ააშენეს. 1283 წლის მიწისძვრამ ვანის ქვაბები კვლავ დაანგრია; გათხრებისას ამ მიწისძვრის მსხვერპლთა ჩონჩხებიც აღმოჩნდა.

XIV–XVI საუკუნეებში აქ სამონასტრო ცხოვრება კვლავ გამოცოცხლდა. XV საუკუნის მეორე ნახევარში მონასტერში შეხიზნულმა ქალებმა ზედა სართულზე, კლდეში ჩაშენებული პატარა ეკლესიის კედლებზე მელნით მხედრული წარწერები დატოვეს. მათ შორის არიან გულქანი, ანა რჩეულიშვილი, თუმიან გოჯიშვილი და მისი და შაღაბან სულთანი. წარწერებიდან ჩანს, რომ ქალები აქ იძულებით მოიყვანეს და ისინი თავიანთ ბედს ემდურიან. პროზასთან ერთად კედლებზე ლექსებიცაა: „ვეფხისტყაოსნის“ ორი სტროფი ნესტანის წერილიდან, რომელსაც ის ქაჯეთის ციხიდან ტარიელს სწერს, „როსტომიანის“ ერთი სტროფი, სასულიერო და საერო, უმთავრესად სატრფიალო ლირიკა — მათგან რამდენიმე ანასა და თუმიანს ეკუთვნის — და ხალხური ლექსები. ეს წარწერები „ვეფხისტყაოსნისა“ და „როსტომიანის“ სტროფებისა და ქართული ლირიკის უძველეს ნიმუშებს ინახავს. 1551 წელს მონასტერი სპარსელებმა, 1576 წელს კი ოსმალებმა აიღეს და დაარბიეს, რის შემდეგაც ის გაუკაცრიელდა. 2006 წლის 7 ნოემბერს ვანის ქვაბებს ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია მიენიჭა, 2010 წელს კი მონასტერი ხელახლა გაიხსნა.

## ვიზიტის ინფორმაცია

ვანის ქვაბები ასპინძიდან 27 კილომეტრშია, სოფელ ვარძიიდან კი გზით დაახლოებით 3 კილომეტრში; თმოგვის ციხე დაახლოებით 2 კილომეტრზეა. კომპლექსის ინფრასტრუქტურა USAID-ის პროგრამით განახლდა. 2010 წლიდან აქ კვლავ მოქმედი მონასტერია, სადაც ორი-სამი ბერი ცხოვრობს. ბოლო წლებში კლდის ჩამოქცევის საფრთხისა და აღდგენითი სამუშაოების გამო გამოქვაბულებში შესვლა იზღუდებოდა — ვიზიტის პირობები და დრო ადგილზე დააზუსტეთ.

## რჩევები

ზედა სართულის პატარა ეკლესიაში XV საუკუნის ქალების წარწერებია — ანას, თუმიანისა და მათი თანამოძმეების ლექსები და „ვეფხისტყაოსნის“ სტროფები. კომპლექსის ცენტრში წმინდა გიორგის გუმბათოვანი ტაძარი მოძებნეთ და გათხრებით გამოვლენილი რვაქვევრიანი მარანიც. ვანის ქვაბები კარგად ერწყმის ვარძიისა და თმოგვის ციხის მონახულებას.

## უსაფრთხოება

გამოქვაბულები ციცაბო კლდეზე რამდენიმე სართულადაა განლაგებული და მათ ვიწრო გვირაბები აკავშირებს: იარეთ ფრთხილად, ბავშვებს ხელი მოჰკიდეთ და დახურულ ან შემოღობილ ნაწილებში ნუ შეხვალთ — აქ კლდის ჩამოქცევის საფრთხეა. ეს მოქმედი მონასტერია: მოკრძალებულად ჩაიცვით და ბერების ცხოვრებას პატივი ეცით.

## წყაროები

- [ვანის ქვაბები — ქართული ვიკიპედია](https://ka.wikipedia.org/wiki/ვანის_ქვაბები)
- [ვანის ქვაბები — ინგლისური ვიკიპედია](https://en.wikipedia.org/wiki/Vanis_Kvabebi)
- [ვანის ქვაბები — რუსული ვიკიპედია](https://ru.wikipedia.org/wiki/Ванис-Квабеби)
- [ვანის ქვაბები — ებრაული ვიკიპედია](https://he.wikipedia.org/wiki/מערות_ואני)
- [ვანის ქვაბები — Wikidata](https://www.wikidata.org/wiki/Q2304053)

## ეს გვერდი სხვა ენებზე

- [English](https://explore-georgia.ge/en/places/vanis-kvabebi)
- [Русский](https://explore-georgia.ge/ru/mesta/vanis-kvabebi)