# ახალსოფელი
- URL: https://explore-georgia.ge/ka/kakheti/yvarlis-municipaliteti/akhalsofeli
- Type: village
- Municipality: ყვარლის მუნიციპალიტეტი
- Region: კახეთი
- Coordinates: 41.90472, 45.97694

ახალსოფელი ალაზნის ვაკეზე, მდინარეებს ავანისხევსა და შოროხევს შორის, ზღვის დონიდან 440 მეტრზე დგას და ყვარლიდან 15 კილომეტრითაა დაშორებული. ადმინისტრაციული ერთეულის ცენტრია — მას ემორჩილება თივი, თხილისწყარო, შოროხი და საცხენე.

სოფელი ისტორიული გავაზის ადგილზეა. ეს სახელი ფრინველისგან მოდის და არქეოლოგიური გათხრებით დასტურდება, რომ გავაზი და მისი შემოგარენი ჯერ კიდევ ბრინჯაოს ხანაში იყო დასახლებული. წერილობით წყაროებში პირველად IX საუკუნის 40-იან წლებში იხსენიება, როცა თბილისის ამირასა და სახალიფოს შორის ბრძოლა გამძაფრდა: ხალიფას გაგზავნილი დამსჯელი რაზმი, არაბი სარდლის ხალიდ იბნ-იაზიდის (ქართული წყაროებით — ხალილ არაბის) მეთაურობით, კახელებმა გავაზთან სასტიკად დაამარცხეს ქორეპისკოპოს სამოელ დონაურის მეთაურობით.

ადგილი მნიშვნელოვან გზასაყარზე იდგა. ერთი გზა ქართლ-კახეთს ჰერეთთან, ალბანეთის შიდა რაიონებთან და სომხეთთან აკავშირებდა, მეორე კი მდინარე შარახევის ხეობის გავლით დაღესტნისკენ მიდიოდა — სწორედ აქედან გავრცელდა ქრისტიანობა მთაში, რასაც დღევანდელ დაღესტანში შემონახული ქართული წარწერები და ეკლესიები ადასტურებს. X საუკუნეში ჰერეთის მთავარმა ადარნასე პატრიკმა დაზავების მიზნით გავაზი და არიში აფხაზთა მეფე კონსტანტინე III-ს დაუთმო, ხოლო 1025 წლით დათარიღებული სამშენებლო წარწერა გვამცნობს, რომ აქ მნიშვნელოვანი მშენებლობა მიმდინარეობდა. IX საუკუნეში შიდა ქართლის ფეოდალმა ფავნელმა მეფისგან ნაბოძები გავაზი შიომღვიმის მონასტერს მიჰყიდა — ნასყიდობას გიორგი II-ისა და გიორგი III-ის სიგელები ადასტურებენ. 1064 და 1068 წლებში თურქ-სელჯუკებმა გავაზი განძის ამირას გადასცეს, მონღოლთა შემოსევების შემდეგ კი ქართლის ერისთავმა გრიგოლ სურამელმა იგი კვლავ შეუვალი გახადა.

XV-XVI საუკუნეებში, კახეთის ეკონომიკური აღმავლობის ხანაში, გავაზის მნიშვნელობა განსაკუთრებით გაიზარდა: იგი კახეთის პოლიტიკური ცენტრიდან, გრემიდან, ირანისკენ მიმავალ გზაზე იდგა. ეს გზა გამომწვარი თიხის ფილებით იყო მოგებული და სამეთვალყურეო კოშკებით დაცული, თითო დღის სავალზე ქარვასლები ედგა — გრემის შემდეგ პირველი გაჩერება გავაზში იყო, ამიტომ ქარვასლა აქაც აუგეს. მაშინ სოფლის ძირითადი უბნები ბაზარი (დღევანდელი „ნაბაზრალი“), დარბაზოვანი, სამება და კოპალე იყო.

შაჰ-აბასის მიერ კახეთის აოხრების (1614-1616) შემდეგ გავაზი თანდათან დაკნინდა, თუმცა XVIII საუკუნის პირველ მეოთხედშიც კიდევ მნიშვნელოვან პუნქტად ჩანს: 1678 წელს თეიმურაზ პირველმა, მეფე როსტომთან დროებით დაზავებისას, გავაზი და კისისხევი მას დაუთმო, 1722 წელს კი გავაზი და ყვარელი სარუსთველოს დროშის საწინამძღვროდ გამოცხადდა. XVIII საუკუნის 30-იან წლებში სოფელი თურქ-ოსმალებმა ააოხრეს, ამას ლეკთა მუდმივი შემოსევებიც დაერთო და მოსახლეობა ალაზნის ველზე გადასახლდა, სადაც ამავე სახელწოდების სოფელი აშენდა. მიტოვებული ძველი გავაზი 1850 წელს ხელახლა დაასახლეს და ახალსოფელი უწოდეს.

მეურნეობის დარგებს შორის აქ განსაკუთრებით მევენახეობა იყო განვითარებული. ადგილობრივი ვაზის ჯიში „გავაზურ თეთრად“ იყო ცნობილი, გავაზური ვაზი და ღვინო კი „არჩილიანშია“ ხოტბაშესხმული. მთელ კახეთში ღვინისთვის გავაზური საწყაო იყო გავრცელებული: 1593 წლის საბუთით კახთა მეფე ალექსანდრემ ასი ყველაზე შეძლებული გავაზელი გლეხი სამოურავო ულუფად სპილენძის დიდი გავაზურით, სამ-სამი თუნგი ტკბილითა და ექვს-ექვსი შაურით დააკისრა.

1969-1972 წლებში სოფლის ტერიტორიაზე საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ ლევან ჭილაშვილის ხელმძღვანელობით გათხრები ჩაატარა. გაირკვა, რომ წამყვანი დარგი მეღვინეობა იყო; სოფელს ავნისხევისა და იულდას შორის არხით მორწყული აგრარული ზონა ჰქონია, ქვით ნაშენი ღობეებით შემოფარგლულ, დაახლოებით სწორკუთხა ეზოებად დაყოფილი, რომლებიც ერთმანეთს სამი მეტრის სიგანის ცენტრალური „ქუჩებით“ უკავშირდებოდა. გამოვლინდა ნატეხი ქვითა და ტალახით ნაგები საძირკვლები — შენობების ზედა ნაწილები, როგორც ჩანს, ხის ან ალიზის იყო — და რამდენიმე საწნახელი, რომელთაგან ზოგი ორგანყოფილებიანია: მათში სხვადასხვა ჯიშისა და ფერის ყურძენს ერთდროულად წურავდნენ. ერთ ნაგებობაში მოგვიანებით სამჭედლო-სახელოსნო მოუწყვიათ.

ახალსოფლის მიდამოებშია VI საუკუნის ძველი გავაზის ღვთისმშობლის ეკლესია. 2002 წელს დაუდგენელმა პირებმა სოფელში მდგარი ბაპტისტური ეკლესია დაწვეს — იგი 2005 წელს აღადგინეს.

სოფელში დაიბადნენ მსახიობი მაკო საფაროვა-აბაშიძე (1860-1940), კომპოზიტორი და ფოლკლორისტი აკაკი ანდრიაშვილი და პოეტი მედეა კახიძე. 2014 წლის აღწერით ახალსოფელში 4158 კაცი ცხოვრობდა, 2024 წლის მონაცემებით — 3953.

## Other settlements of ყვარლის მუნიციპალიტეტი

- [ალმატი](https://explore-georgia.ge/ka/kakheti/yvarlis-municipaliteti/almati): ალმატი არის სოფელი ყვარლის მუნიციპალიტეტში, კახეთში. იხილე მდებარეობა, ძირითადი ინფორმაცია და რუკა Explore Georgia-ზე.
- [ბალღოჯიანი](https://explore-georgia.ge/ka/kakheti/yvarlis-municipaliteti/balghojiani): ბალღოჯიანი არის სოფელი ყვარლის მუნიციპალიტეტში, კახეთში. იხილე მდებარეობა, ძირითადი ინფორმაცია და რუკა Explore Georgia-ზე.
- [გავაზი](https://explore-georgia.ge/ka/kakheti/yvarlis-municipaliteti/gavazi): გავაზი არის სოფელი ყვარლის მუნიციპალიტეტში, კახეთში. იხილე მდებარეობა, ძირითადი ინფორმაცია და რუკა Explore Georgia-ზე.
- [გრემი](https://explore-georgia.ge/ka/kakheti/yvarlis-municipaliteti/gremi): გრემი არის სოფელი ყვარლის მუნიციპალიტეტში, კახეთში. იხილე მდებარეობა, ძირითადი ინფორმაცია და რუკა Explore Georgia-ზე.
- [გრძელი ჭალა](https://explore-georgia.ge/ka/kakheti/yvarlis-municipaliteti/grdzeli-chala): გრძელი ჭალა არის სოფელი ყვარლის მუნიციპალიტეტში, კახეთში. იხილე მდებარეობა, ძირითადი ინფორმაცია და რუკა Explore Georgia-ზე.
- [ენისელი](https://explore-georgia.ge/ka/kakheti/yvarlis-municipaliteti/eniseli): ენისელი არის სოფელი ყვარლის მუნიციპალიტეტში, კახეთში. იხილე მდებარეობა, ძირითადი ინფორმაცია და რუკა Explore Georgia-ზე.
- [ზინობიანი](https://explore-georgia.ge/ka/kakheti/yvarlis-municipaliteti/zinobiani): ზინობიანი არის სოფელი ყვარლის მუნიციპალიტეტში, კახეთში. იხილე მდებარეობა, ძირითადი ინფორმაცია და რუკა Explore Georgia-ზე.
- [თივი](https://explore-georgia.ge/ka/kakheti/yvarlis-municipaliteti/tivi): თივი არის სოფელი ყვარლის მუნიციპალიტეტში, კახეთში. იხილე მდებარეობა, ძირითადი ინფორმაცია და რუკა Explore Georgia-ზე.
- [თხილისწყარო](https://explore-georgia.ge/ka/kakheti/yvarlis-municipaliteti/tkhilistsyaro): თხილისწყარო არის სოფელი ყვარლის მუნიციპალიტეტში, კახეთში. იხილე მდებარეობა, ძირითადი ინფორმაცია და რუკა Explore Georgia-ზე.
- [კუჭატანი](https://explore-georgia.ge/ka/kakheti/yvarlis-municipaliteti/kuchatani): კუჭატანი არის სოფელი ყვარლის მუნიციპალიტეტში, კახეთში. იხილე მდებარეობა, ძირითადი ინფორმაცია და რუკა Explore Georgia-ზე.
- [მთისძირი](https://explore-georgia.ge/ka/kakheti/yvarlis-municipaliteti/mtisdziri): მთისძირი არის სოფელი ყვარლის მუნიციპალიტეტში, კახეთში. იხილე მდებარეობა, ძირითადი ინფორმაცია და რუკა Explore Georgia-ზე.
- [საბუე](https://explore-georgia.ge/ka/kakheti/yvarlis-municipaliteti/sabue): საბუე არის სოფელი ყვარლის მუნიციპალიტეტში, კახეთში. იხილე მდებარეობა, ძირითადი ინფორმაცია და რუკა Explore Georgia-ზე.
- [სანავარდო](https://explore-georgia.ge/ka/kakheti/yvarlis-municipaliteti/sanavardo): სანავარდო არის სოფელი ყვარლის მუნიციპალიტეტში, კახეთში. იხილე მდებარეობა, ძირითადი ინფორმაცია და რუკა Explore Georgia-ზე.
- [საცხენე](https://explore-georgia.ge/ka/kakheti/yvarlis-municipaliteti/satskhene): საცხენე არის სოფელი ყვარლის მუნიციპალიტეტში, კახეთში. იხილე მდებარეობა, ძირითადი ინფორმაცია და რუკა Explore Georgia-ზე.
- [შაქრიანი](https://explore-georgia.ge/ka/kakheti/yvarlis-municipaliteti/shaqriani): შაქრიანი არის სოფელი ყვარლის მუნიციპალიტეტში, კახეთში. იხილე მდებარეობა, ძირითადი ინფორმაცია და რუკა Explore Georgia-ზე.
- [შილდა](https://explore-georgia.ge/ka/kakheti/yvarlis-municipaliteti/shilda): შილდა არის სოფელი ყვარლის მუნიციპალიტეტში, კახეთში. იხილე მდებარეობა, ძირითადი ინფორმაცია და რუკა Explore Georgia-ზე.
- [შოროხი](https://explore-georgia.ge/ka/kakheti/yvarlis-municipaliteti/shorokhi): შოროხი არის სოფელი ყვარლის მუნიციპალიტეტში, კახეთში. იხილე მდებარეობა, ძირითადი ინფორმაცია და რუკა Explore Georgia-ზე.
- [ჩანტლისყურე](https://explore-georgia.ge/ka/kakheti/yvarlis-municipaliteti/chantlisyure): ჩანტლისყურე არის სოფელი ყვარლის მუნიციპალიტეტში, კახეთში. იხილე მდებარეობა, ძირითადი ინფორმაცია და რუკა Explore Georgia-ზე.
- [წიწკანაანთსერი](https://explore-georgia.ge/ka/kakheti/yvarlis-municipaliteti/tsitskanaantseri): წიწკანაანთსერი არის სოფელი ყვარლის მუნიციპალიტეტში, კახეთში. იხილე მდებარეობა, ძირითადი ინფორმაცია და რუკა Explore Georgia-ზე.
- [ჭიკაანი](https://explore-georgia.ge/ka/kakheti/yvarlis-municipaliteti/chikaani): ჭიკაანი არის სოფელი ყვარლის მუნიციპალიტეტში, კახეთში. იხილე მდებარეობა, ძირითადი ინფორმაცია და რუკა Explore Georgia-ზე.

## This page in other languages

- [English](https://explore-georgia.ge/en/kakheti/kvareli-municipality/akhalsopeli)
- [Russian](https://explore-georgia.ge/ru/kakhetiya/kvarelskii-municipalitet/akhalsopeli)