# მთისძირი
- URL: https://explore-georgia.ge/ka/kakheti/yvarlis-municipaliteti/mtisdziri
- Type: village
- Municipality: ყვარლის მუნიციპალიტეტი
- Region: კახეთი
- Population (2014): 723
- Coordinates: 41.872222, 46.056389

მთისძირი ალაზნის ვაკეზე, მდინარე არეშის — კაბალის მარჯვენა შენაკადის — ნაპირებზე დგას, ზღვის დონიდან 340 მეტრზე, ყვარლიდან 26 კილომეტრში. ადმინისტრაციული ერთეულის ცენტრია.

სოფელს 1944 წლამდე ხაშალხუტი ერქვა, ისტორიული სახელი კი არიში იყო. ლევან ჭილაშვილის ვარაუდით ტოპონიმი არეში არაბული სიტყვიდან მოდის და კარავს, ბანაკს ნიშნავს — იგი IX საუკუნეში დამკვიდრდა და შესაძლოა არაბთა ლაშქრობებს უკავშირდებოდეს; მანამდე არსებული დასახლების სახელი უცნობია. დღევანდელი სახელწოდება, როგორც ჩანს, სოფლის ადგილმდებარეობას უკავშირდება.

1973-1982 წლებში არიშში არქეოლოგიური გათხრები ჩაატარა საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის ექსპედიციამ ლევან ჭილაშვილის ხელმძღვანელობით. აღმოჩნდა, რომ არეში შუა საუკუნეებში მნიშვნელოვანი დასახლება ყოფილა და ქრისტიანობის გავრცელების ადრეული საფეხურებიდანვე მოქცეულა ქრისტიანულ ორბიტაში — ამას ცხრა გათხრილი ნაეკლესიარი ადასტურებს. მის დაწინაურებას ხელსაყრელ გეოგრაფიულ გარემოსთან ერთად ხელი შეუწყო სავაჭრო გზამ, რომლითაც ადრინდელ შუა საუკუნეებში ქართლი და კახეთი ალბანეთს უკავშირდებოდა, და ე.წ. ცხვრის გზამ, რომლითაც ცხვარს დაღესტნის მთებში აჰყავდათ. არეში შერეული ტიპის დასახლება იყო — აქ ერთნაირად ძლიერად იყო წარმოდგენილი მთისა და ბარის მეურნეობა.

„მატიანე ქართლისაის“ ცნობით, X საუკუნის დასაწყისში აფხაზთა მეფე კონსტანტის და კახთა ქორეპისკოპოს კვირიკეს შეერთებულმა ჯარმა ჰერეთის ლაშქარი დაამარცხა, და ვეჯინის ზავის თანახმად ჰერთა პატრიკმა ადარნასემ არიში გავაზთან ერთად კონსტანტი მეფეს დაუთმო. არიში არიშიანების საგვარეულო ფუძედ იქცა; აქედან აღზევებულმა ჰერმა დიდებულებმა, არტუშიანებმა, XII-XIII საუკუნეებში მაღალ პოლიტიკურ მდგომარეობას მიაღწიეს. XIV-XV საუკუნეების მიჯნაზე, თემურლენგის არაერთგზის შემოსევების შედეგად, არიში დაქვეითდა და ადრინდელი მნიშვნელობა დაკარგა.

მთისძირში დაიბადა საქართველოს იუსტიციის მინისტრი ზურაბ ადეიშვილი. 2014 წლის აღწერით სოფელში 723 კაცი ცხოვრობდა, 2024 წლის მონაცემებით — 682.

## Other settlements of ყვარლის მუნიციპალიტეტი

- [ალმატი](https://explore-georgia.ge/ka/kakheti/yvarlis-municipaliteti/almati): ალმატი არის სოფელი ყვარლის მუნიციპალიტეტში, კახეთში. იხილე მდებარეობა, ძირითადი ინფორმაცია და რუკა Explore Georgia-ზე.
- [ახალსოფელი](https://explore-georgia.ge/ka/kakheti/yvarlis-municipaliteti/akhalsofeli): ახალსოფელი არის სოფელი ყვარლის მუნიციპალიტეტში, კახეთში. იხილე მდებარეობა, ძირითადი ინფორმაცია და რუკა Explore Georgia-ზე.
- [ბალღოჯიანი](https://explore-georgia.ge/ka/kakheti/yvarlis-municipaliteti/balghojiani): ბალღოჯიანი არის სოფელი ყვარლის მუნიციპალიტეტში, კახეთში. იხილე მდებარეობა, ძირითადი ინფორმაცია და რუკა Explore Georgia-ზე.
- [გავაზი](https://explore-georgia.ge/ka/kakheti/yvarlis-municipaliteti/gavazi): გავაზი არის სოფელი ყვარლის მუნიციპალიტეტში, კახეთში. იხილე მდებარეობა, ძირითადი ინფორმაცია და რუკა Explore Georgia-ზე.
- [გრემი](https://explore-georgia.ge/ka/kakheti/yvarlis-municipaliteti/gremi): გრემი არის სოფელი ყვარლის მუნიციპალიტეტში, კახეთში. იხილე მდებარეობა, ძირითადი ინფორმაცია და რუკა Explore Georgia-ზე.
- [გრძელი ჭალა](https://explore-georgia.ge/ka/kakheti/yvarlis-municipaliteti/grdzeli-chala): გრძელი ჭალა არის სოფელი ყვარლის მუნიციპალიტეტში, კახეთში. იხილე მდებარეობა, ძირითადი ინფორმაცია და რუკა Explore Georgia-ზე.
- [ენისელი](https://explore-georgia.ge/ka/kakheti/yvarlis-municipaliteti/eniseli): ენისელი არის სოფელი ყვარლის მუნიციპალიტეტში, კახეთში. იხილე მდებარეობა, ძირითადი ინფორმაცია და რუკა Explore Georgia-ზე.
- [ზინობიანი](https://explore-georgia.ge/ka/kakheti/yvarlis-municipaliteti/zinobiani): ზინობიანი არის სოფელი ყვარლის მუნიციპალიტეტში, კახეთში. იხილე მდებარეობა, ძირითადი ინფორმაცია და რუკა Explore Georgia-ზე.
- [თივი](https://explore-georgia.ge/ka/kakheti/yvarlis-municipaliteti/tivi): თივი არის სოფელი ყვარლის მუნიციპალიტეტში, კახეთში. იხილე მდებარეობა, ძირითადი ინფორმაცია და რუკა Explore Georgia-ზე.
- [თხილისწყარო](https://explore-georgia.ge/ka/kakheti/yvarlis-municipaliteti/tkhilistsyaro): თხილისწყარო არის სოფელი ყვარლის მუნიციპალიტეტში, კახეთში. იხილე მდებარეობა, ძირითადი ინფორმაცია და რუკა Explore Georgia-ზე.
- [კუჭატანი](https://explore-georgia.ge/ka/kakheti/yvarlis-municipaliteti/kuchatani): კუჭატანი არის სოფელი ყვარლის მუნიციპალიტეტში, კახეთში. იხილე მდებარეობა, ძირითადი ინფორმაცია და რუკა Explore Georgia-ზე.
- [საბუე](https://explore-georgia.ge/ka/kakheti/yvarlis-municipaliteti/sabue): საბუე არის სოფელი ყვარლის მუნიციპალიტეტში, კახეთში. იხილე მდებარეობა, ძირითადი ინფორმაცია და რუკა Explore Georgia-ზე.
- [სანავარდო](https://explore-georgia.ge/ka/kakheti/yvarlis-municipaliteti/sanavardo): სანავარდო არის სოფელი ყვარლის მუნიციპალიტეტში, კახეთში. იხილე მდებარეობა, ძირითადი ინფორმაცია და რუკა Explore Georgia-ზე.
- [საცხენე](https://explore-georgia.ge/ka/kakheti/yvarlis-municipaliteti/satskhene): საცხენე არის სოფელი ყვარლის მუნიციპალიტეტში, კახეთში. იხილე მდებარეობა, ძირითადი ინფორმაცია და რუკა Explore Georgia-ზე.
- [შაქრიანი](https://explore-georgia.ge/ka/kakheti/yvarlis-municipaliteti/shaqriani): შაქრიანი არის სოფელი ყვარლის მუნიციპალიტეტში, კახეთში. იხილე მდებარეობა, ძირითადი ინფორმაცია და რუკა Explore Georgia-ზე.
- [შილდა](https://explore-georgia.ge/ka/kakheti/yvarlis-municipaliteti/shilda): შილდა არის სოფელი ყვარლის მუნიციპალიტეტში, კახეთში. იხილე მდებარეობა, ძირითადი ინფორმაცია და რუკა Explore Georgia-ზე.
- [შოროხი](https://explore-georgia.ge/ka/kakheti/yvarlis-municipaliteti/shorokhi): შოროხი არის სოფელი ყვარლის მუნიციპალიტეტში, კახეთში. იხილე მდებარეობა, ძირითადი ინფორმაცია და რუკა Explore Georgia-ზე.
- [ჩანტლისყურე](https://explore-georgia.ge/ka/kakheti/yvarlis-municipaliteti/chantlisyure): ჩანტლისყურე არის სოფელი ყვარლის მუნიციპალიტეტში, კახეთში. იხილე მდებარეობა, ძირითადი ინფორმაცია და რუკა Explore Georgia-ზე.
- [წიწკანაანთსერი](https://explore-georgia.ge/ka/kakheti/yvarlis-municipaliteti/tsitskanaantseri): წიწკანაანთსერი არის სოფელი ყვარლის მუნიციპალიტეტში, კახეთში. იხილე მდებარეობა, ძირითადი ინფორმაცია და რუკა Explore Georgia-ზე.
- [ჭიკაანი](https://explore-georgia.ge/ka/kakheti/yvarlis-municipaliteti/chikaani): ჭიკაანი არის სოფელი ყვარლის მუნიციპალიტეტში, კახეთში. იხილე მდებარეობა, ძირითადი ინფორმაცია და რუკა Explore Georgia-ზე.

## This page in other languages

- [English](https://explore-georgia.ge/en/kakheti/kvareli-municipality/mtisdziri)
- [Russian](https://explore-georgia.ge/ru/kakhetiya/kvarelskii-municipalitet/mtisdziri)