# ახალციხე
- URL: https://explore-georgia.ge/ka/qalaqebi/akhaltsikhe
- Type: city
- Region: სამცხე-ჯავახეთი
- Coordinates: 41.638889, 42.986111

## ახალციხე — ისტორია და ქალაქის განვითარება

ახალციხე არის **სამცხე-ჯავახეთის მხარის** და **ახალციხის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრი**, ისტორიული **სამცხის (მესხეთის)** ერთ-ერთი მთავარი ბირთვი. ქალაქი განლაგებულია **ახალციხის ქვაბულში**, **ფოცხოვისწყლის** (მტკვრის მარცხენა შენაკადი) ორივე ნაპირზე, ზღვის დონიდან დაახლოებით **980–1000 მ** სიმაღლეზე — სწორედ ეს „ქვაბული + მდინარე + მთიანი ზოლი“ ქმნიდა აქ დასახლების, გზებისა და ციხე-ქალაქის ფორმირებისთვის ბუნებრივ საფუძველს.

---

### სახელწოდება და “ახალი ციხის” იდეა

სახელწოდება **„ახალციხე“** პირდაპირ ნიშნავს **„ახალ ციხეს/ახალ გამაგრებულ ქალაქს“**. ეს სახელი ქალაქის ისტორიულ იდენტობას ძალიან ზუსტად აღწერს: სამხრეთ საქართველოს ამ ნაწილში ძალაუფლება ხშირად იცვლებოდა, ხოლო ციხე-ქალაქი იყო ის ფორმა, რომელიც ყველაზე კარგად “უძლებდა” ეპოქების ცვლილებას.

---

### რაბათი (ახალციხის ციხე) — ქალაქის “გული”

ახალციხის ურბანულ ბიოგრაფიაში ყველაზე ძლიერი სიმბოლოა **ახალციხის ციხე/რაბათი**. ცნობებში ფიქსირდება, რომ ციხის უძველესი ფენა **IX საუკუნეს** უკავშირდება და თავდაპირველად მოიხსენიება როგორც **ლომსიას ციხე** (Lomsia). შემდეგ, **XII საუკუნეში**, ციხე გაფართოვდა/გადაკეთდა და “ციხე-ქალაქის” ფორმა უფრო მკაფიოდ ჩამოყალიბდა, რასაც საბოლოოდ დაუკავშირდა სახელიც — **Akhaltsikhe (“New Fortress”)**.

„რაბათი“ ისტორიულად ხშირად აღნიშნავდა ციხის მიმდებარე გამაგრებულ/სავაჭრო უბანსაც — ამიტომაც ციხის კომპლექსს დღეს ფართოდ იცნობენ სახელით **Rabati Castle**.

---

### სამცხე-საათაბაგო და ჯაყელები: ციხე-ქალაქიდან რეგიონულ ცენტრამდე

მოგვიანებით, შუა საუკუნეებში, ახალციხე ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ცენტრი გახდა **სამცხე-საათაბაგოს** ფარგლებში. წყაროები აღნიშნავენ, რომ **XIII–XIV საუკუნეებში** ციხე-ქალაქი იყო **ჯაყელების (House of Jaqeli)** მთავარი რეზიდენციისა და ადმინისტრაციული ძალაუფლების სივრცე — სწორედ აქ იკვეთება ახალციხის „რეგიონული დედაქალაქის“ ფუნქცია.

---

### ოსმალეთის პერიოდი: გარდატეხა სამხრეთ კავკასიის საზღვარზე

ახალციხის ისტორიაში ერთ-ერთი ყველაზე მძიმე გარდატეხაა **ოსმალეთის დაპყრობა**. ენციკლოპედიური მიმოხილვები მიუთითებს, რომ ოსმალებმა ქალაქი აიღეს **1579 წელს** (ოსმალეთ-საფავიდთა ომის კონტექსტში), რის შემდეგაც ქალაქი გახდა ოსმალური ადმინისტრაციული სისტემის მნიშვნელოვანი პუნქტი.

ამავე წყაროს მიხედვით, **1625 წელს** ახალციხე გახდა **Akhalzik Eyalet-ის** (ოსმალური პროვინციის) ცენტრი, აქ იდგა ოსმალური ფაშა და ქალაქი სტრატეგიულად გამორჩეულ ადგილად ითვლებოდა.

---

### რუსეთ-ოსმალეთის ომი და 1828–1829: იმპერიული ეპოქის დასაწყისი

შემდეგი დიდი გადატრიალება მოდის **1828–1829 წლების რუსეთ-ოსმალეთის ომთან** ერთად. წყაროების მიხედვით, **1828 წელს** გენერალ ივან პასკევიჩის მეთაურობით რუსულმა ჯარებმა ქალაქი აიღეს, ხოლო **1829 წლის ადრიანოპოლის ხელშეკრულებით** ახალციხე რუსეთის იმპერიას გადაეცა. ამის შემდეგ ქალაქი უკვე იმპერიული ადმინისტრირების ნაწილად იქცა და რეგიონული ცენტრის ფუნქცია ახალი წესრიგით განაგრძო.

---

### მრავალკულტურული ქალაქის ხაზი: “საზღვრის” ქალაქის ბუნება

ახალციხე ხშირად აღიწერება როგორც **მრავალკულტურული თანაცხოვრების სივრცე** — ქალაქი, სადაც საუკუნეების განმავლობაში გვერდიგვერდ ცხოვრობდნენ სხვადასხვა ეთნიკური და რელიგიური ჯგუფები, რაც აისახება კიდეც ქალაქის ისტორიულ არქიტექტურასა და ურბანულ მეხსიერებაზე.

---

### FAQ

**Q: რატომ ჰქვია ქალაქს „ახალციხე“?**
A: სახელწოდება პირდაპირ ნიშნავს „ახალ ციხეს/ახალ გამაგრებულ ქალაქს“.

**Q: როდის იწყება რაბათის ციხის ისტორია?**
A: წყაროები უძველეს ფენას **IX საუკუნეს** უკავშირებენ; თავდაპირველად მოიხსენიება როგორც **ლომსია**.

**Q: რა როლი ჰქონდა ახალციხეს ჯაყელების ეპოქაში?**
A: **XIII–XIV საუკუნეებში** ციხე-ქალაქი იყო ჯაყელების მთავარი რეზიდენციისა და ადმინისტრაციული ცენტრის სივრცე სამცხე-საათაბაგოში.

**Q: ოსმალებმა როდის დაიკავეს ქალაქი?**
A: ენციკლოპედიური წყარო მიუთითებს **1579 წელს**.

**Q: როდის გადავიდა ახალციხე რუსეთის იმპერიაში?**
A: **1828-ში** ქალაქი აიღო რუსულმა ჯარმა, ხოლო **1829 წლის** ხელშეკრულებით იგი ოფიციალურად გადაეცა რუსეთის იმპერიას.

---

### წყაროები

**ენციკლოპედიური და ზოგადი მიმოხილვა**

- ქართ. ვიკიპედია — ახალციხე [https://ka.wikipedia.org/wiki/ახალციხე](https://ka.wikipedia.org/wiki/ახალციხე)
- NPLG WikiDict — ახალციხე (გეოგრაფია, ფოცხოვისწყალი, სიმაღლე) [https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php/ახალციხე_(ქალაქი_ახალციხის_მუნიციპალიტეტში)](https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php/ახალციხე_%28ქალაქი_ახალციხის_მუნიციპალიტეტში%29)

**ციხე/რაბათი (ისტორია, ლომსია, IX–XII სს.)**

- Wikipedia — Akhaltsikhe Castle (Rabati) [https://en.wikipedia.org/wiki/Akhaltsikhe_Castle](https://en.wikipedia.org/wiki/Akhaltsikhe_Castle)

## This page in other languages

- [English](https://explore-georgia.ge/en/qalaqebi/akhaltsikhe)
- [Russian](https://explore-georgia.ge/ru/qalaqebi/akhaltsikhe)