# ბორჯომი
- URL: https://explore-georgia.ge/ka/qalaqebi/borjomi
- Type: city
- Region: სამცხე-ჯავახეთი
- Coordinates: 41.841667, 43.382778

## ბორჯომი — ისტორია და ქალაქის განვითარება

ბორჯომი არის **სამცხე-ჯავახეთის** კურორტული ქალაქი და **ბორჯომის მუნიციპალიტეტის** ადმინისტრაციული ცენტრი. იგი მდებარეობს **ბორჯომის ხეობაში**, ტყიან მთებს შორის, სადაც ქალაქის იდენტობა თავიდანვე ერთ რამეს ებმება: **მინერალურ წყლებს**, **კურორტულ კულტურას** და იმ გზებს, რომლებიც ამ ხეობას საქართველოს სხვადასხვა მხარეს აკავშირებს.

---

### უძველესი წყაროები და „მეორე აღმოჩენა“ XIX საუკუნეში

ბორჯომის ხეობაში მინერალური წყლების გამოყენებას არქეოლოგიური ნიშნებიც ამყარებს: წყაროებში ხშირად მოიხსენიება ძველი ქვის აბაზანები/ტბორები, რაც მიუთითებს, რომ წყალი აქ საუკუნეების წინაც იყო ცნობილი. თუმცა XVI–XVIII საუკუნეების ომებმა და ხეობის დაცარიელებამ ეს ტრადიცია შეასუსტა და ბევრი ადგილი დროებით მივიწყებას მიეცა.

ბორჯომის „ახალი ეპოქა“ იწყება **XIX საუკუნის პირველ ნახევარში**, როცა რუსული სამხედრო ნაწილების განლაგების კონტექსტში მინერალური წყაროები კვლავ აქტიურად მოექცა ყურადღების ცენტრში. წყაროები აღწერს 1829 წლის ეპიზოდს, როცა ჯარისკაცებმა ბორჯომულას მარჯვენა ნაპირზე წყარო იპოვეს და დაიწყო მისი მოწესრიგება/გამოყენება.

---

### 1840-იანი წლები: კურორტის ფორმირების დასაწყისი (გოლოვინი, ვორონცოვი)

ბორჯომის კურორტად ქცევის ერთ-ერთ გარდამტეხ ეტაპად ითვლება **1840-იანი წლები**: წყაროები აღნიშნავს, რომ კავკასიის მაშინდელი მმართველი **ევგენი გოლოვინი** ბორჯომში ჩამოვიდა (მისი ქალიშვილის მკურნალობის კონტექსტში) და ამის შემდეგ წყაროების მართვა სამხედრო სტრუქტურებიდან უფრო სამოქალაქო მოწყობას მიუახლოვდა.

შემდეგ უკვე **მიხეილ ვორონცოვის** ეპოქაში ბორჯომში გაძლიერდა პარკების, ბულვარების, ნაპირსამაგრი სამუშაოებისა და ინფრასტრუქტურის მოწყობა — ანუ ის, რასაც დღეს „კურორტულ ქალაქად“ ვიცნობთ. ბორჯომის ცენტრალური პარკის შექმნასა და განვითარებაში სწორედ ამ პერიოდს უკავშირებენ.

---

### ლიკანი, რომანოვები და ბორჯომის „იმპერიული“ იერი

XIX საუკუნის მეორე ნახევარში ბორჯომი უკვე არისტოკრატიის საყვარელი საზაფხულო მიმართულებაა. ენციკლოპედიური მიმოხილვები მიუთითებს, რომ **1871 წელს** ბორჯომი გადაეცა იმპერიული ოჯახის წევრს — დიდ მთავარს **მიხეილ რომანოვს** (კავკასიის მმართველის სტატუსით). **1890-იანებში** კი მისი შვილი **ნიკოლაი** ლიკანში აშენებს სასახლესა და პარკს, რაც ბორჯომის კურორტულ „სტილში“ დიდ გავლენას ახდენს.

ამავე ეპოქას უკავშირდება ბორჯომის არქიტექტურული გარემოს გამრავალფეროვნება — ვილები, პანსიონები, სანატორიუმების წინამორბედი შენობები, ადმინისტრაციული ნაგებობები. დღესაც ქალაქში ბევრი ისტორიული შენობა სწორედ ამ „კურორტული ბუმის“ პერიოდს ატარებს.

---

### მინერალური წყალი, ინდუსტრია და ტრანსპორტი: ბორჯომი როგორც „ბრენდი“

ბორჯომის მსოფლიო ცნობადობას საფუძვლად უდევს მინერალური წყლის **სამრეწველო ჩამოსხმა**: ქართულ ვიკიპედიაში აღნიშნულია, რომ **1890 წელს** დაიწყო წარმოებითი ჩამოსხმა, ხოლო შემდგომ წლებში ინფრასტრუქტურამ სწრაფად მოიმატა.

ტრანსპორტმა აქ განსაკუთრებული როლი ითამაშა: წყაროები მიუთითებს, რომ **1894 წელს** გაიყვანეს **ხაშური–ბორჯომის** სარკინიგზო ხაზი, ხოლო **1902 წელს** დასრულდა **ბორჯომი–ბაკურიანის ვიწროლიანდაგიანი რკინიგზა** (დღესაც ბორჯომის ერთ-ერთ სიმბოლოდ მოიაზრება). ასევე მოიხსენიება **1898 წლის** ბორჯომის ჰიდროელექტროსადგურის ამუშავება.

---

### ქალაქის სტატუსი (1918) და საბჭოთა პერიოდი

ქალაქის ადმინისტრაციულ ბიოგრაფიაში მნიშვნელოვანი თარიღია **1918 წელი**, როცა ბორჯომმა **ქალაქის სტატუსი** მიიღო.

1921 წლის შემდეგ, საბჭოთა ეპოქაში, ბორჯომის არისტოკრატიული ვილები და სასახლეები ხშირად გადაკეთდა **სანატორიუმებად**; კურორტი ფართოდ გახდა პოპულარული როგორც შიდა ტურიზმის, ისე საკურორტო მკურნალობისთვის. ბორჯომის ისტორიის მიმოხილვებში ცალკე მოიხსენიება **1968 წლის წყალდიდობა**, რომელმაც ქალაქს მნიშვნელოვანი ზიანი მიაყენა, თუმცა კურორტულმა ფუნქციამ განვითარება მაინც გააგრძელა.

---

### ბუნება და დაცული ტერიტორიები: ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკი (1995)

ბორჯომის „დიდი რესურსი“ მხოლოდ წყლები არ არის — ეს არის ტყიანი მთები და მრავალფეროვანი ლანდშაფტები. სწორედ ამ სივრცეზე ებმის **ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკი**, რომელიც **1995 წელს დაარსდა** და დამოუკიდებელ საქართველოში შექმნილ პირველ ეროვნულ პარკად არის აღწერილი.

პარკის შექმნამ ბორჯომს მისცა კიდევ ერთი ძლიერი როლი — კურორტთან ერთად, ის გახდა **ლაშქრობისა და ეკოტურიზმის** მთავარი „კარიბჭე“ (ბილიკები, ვიზიტორთა ცენტრი, თავგადასავლების ინფრასტრუქტურა).

---

### ქალაქი დღეს: „კურორტი + პარკი + მარშრუტები“

დღეს ბორჯომის მთავარი იმიჯი ერთიანდება სამ მიმართულებად:

1. **წყალი და კურორტული პარკი** (ცენტრალური/ისტორიული პარკი და წყაროს სივრცე),
2. **ბუნება და ეროვნული პარკი**,
3. **მარშრუტები** ბაკურიანისკენ და სამცხე-ჯავახეთის სხვა ლოკაციებისკენ.

ოფიციალური Georgia Travel ბორჯომს სწორედ ამ მრავალფეროვნებით აღწერს — როგორც ქალაქს, სადაც რეკრეაცია, ბუნება, ისტორიული არქიტექტურა და „კურორტის რიტმი“ ერთად მუშაობს.

---

### FAQ

**Q: ბორჯომმა როდის მიიღო ქალაქის სტატუსი?**
A: 1918 წელს.

**Q: როდის დაიწყო ბორჯომის მინერალური წყლის სამრეწველო ჩამოსხმა?**
A: 1890 წელს.

**Q: რა იყო 1894 და 1902 წლების მნიშვნელობა ქალაქისთვის?**
A: 1894 — ხაშური–ბორჯომის რკინიგზის ხაზი; 1902 — ბორჯომი–ბაკურიანის ვიწროლიანდაგიანი რკინიგზა.

**Q: ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკი როდის დაარსდა?**
A: 1995 წელს.

---

### წყაროები

**ენციკლოპედიური და ზოგადი მიმოხილვა**

- ქართ. ვიკიპედია — ბორჯომი [https://ka.wikipedia.org/wiki/ბორჯომი](https://ka.wikipedia.org/wiki/ბორჯომი)
- Wikipedia — Borjomi (History section, broader timeline) [https://en.wikipedia.org/wiki/Borjomi](https://en.wikipedia.org/wiki/Borjomi)

**მინერალური წყლების ისტორია (XIX ს. „მეორე აღმოჩენა“)**

- ქართ. ვიკიპედია — ბორჯომი (წყალი) [https://ka.wikipedia.org/wiki/ბორჯომი_(წყალი)](https://ka.wikipedia.org/wiki/ბორჯომი_(წყალი))
- Wikipedia — Borjomi (water) (1829 rediscovery; bottling plant references) [https://en.wikipedia.org/wiki/Borjomi_(water)](https://en.wikipedia.org/wiki/Borjomi_(water))

**კურორტის/პარკის ფორმირება (1840-იანები; გოლოვინი/ვორონცოვი)**

- Atinati — Borjomi Central Park (1842; Golovin; Vorontsov projects) [https://www.atinati.com/news/6850eef58443db0038fb0bbd?lang=en](https://www.atinati.com/news/6850eef58443db0038fb0bbd?lang=en)

**ტრანსპორტი და ინფრასტრუქტურა (1894; 1902; 1898)**

- ქართ. ვიკიპედია — ბორჯომი (რკინიგზა/ვიწროლიანდაგი/ჰესი/ჩამოსხმა) [https://ka.wikipedia.org/wiki/ბორჯომი](https://ka.wikipedia.org/wiki/ბორჯომი)

**დაცული ტერიტორიები (ეროვნული პარკი 1995)**

- National Parks of Georgia (KA) — ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკი [https://nationalparks.ge/ka/site/borjomi-kharagaulinp](https://nationalparks.ge/ka/site/borjomi-kharagaulinp)
- ქართ. ვიკიპედია — ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკი [https://ka.wikipedia.org/wiki/ბორჯომ-ხარაგაულის_ეროვნული_პარკი](https://ka.wikipedia.org/wiki/ბორჯომ-ხარაგაულის_ეროვნული_პარკი)

**ოფიციალური ტურისტული მიმოხილვა**

- Georgia Travel (Official, KA) — ბორჯომი [https://georgia.travel/ka/კურორტები/ბორჯომი](https://georgia.travel/ka/კურორტები/ბორჯომი)

## This page in other languages

- [English](https://explore-georgia.ge/en/qalaqebi/borjomi)
- [Russian](https://explore-georgia.ge/ru/qalaqebi/borjomi)