# გარდაბანი
- URL: https://explore-georgia.ge/ka/qalaqebi/gardabani
- Type: city
- Region: ქვემო ქართლი
- Coordinates: 41.460833, 45.089444

## გარდაბანი — ისტორია და ქალაქის განვითარება

გარდაბანი არის ქალაქი **ქვემო ქართლის** მხარეში და **გარდაბნის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრი**. იგი მდებარეობს **გარდაბნის (ქვემო ქართლის) ვაკეზე**, თბილისიდან დაახლოებით **39 კმ**-ში — ეს სიახლოვე ქალაქს აძლევს „სატელიტურ“ ფუნქციას: ტრანსპორტითა და ეკონომიკით იგი მჭიდროდ არის მიბმული დედაქალაქის მიმართულებაზე.

### სახელწოდება: ყარაია/ყარაიაზი → გარდაბანი (1947)

ქართ. ვიკიპედია აღნიშნავს, რომ ქალაქი ადრე ცნობილი იყო როგორც **ყარაია** (სხვა ვერსიებით — **ყარაიაზი/ყარატაფა**), ხოლო **1947 წლის 18 მარტს** დასახლებას ოფიციალურად დაერქვა **გარდაბანი**.
ეს ცვლილება არა მხოლოდ ტოპონიმის ამბავია: ის ასახავს ადმინისტრაციულ-პოლიტიკურ გადალაგებებს და ადგილობრივი სივრცის ჩაწერას ახალი ეპოქის რუკაზე (მუნიციპალიტეტის სახელიც 1947 წლიდან „გარდაბანი“-დ ფიქსირდება).

### რკინიგზის ეპოქის დასაწყისი: თბილისი–ბაქოს ხაზის გავლენა

გარდაბნის ტერიტორიის თანამედროვე მნიშვნელობის ერთ-ერთი წინაპირობა იყო **თბილისი–ბაქოს სარკინიგზო ხაზის** გახსნა XIX საუკუნის ბოლოს და ამ ხაზზე **სადგურის** ფუნქციონირება, რამაც გადაადგილება და ტვირთბრუნვა გაამარტივა.
ამ კონტექსტში ქალაქი ბუნებრივად ხვდება აღმოსავლეთ საქართველოს იმ კორიდორზე, სადაც ტრანსპორტი და ინფრასტრუქტურა ხშირად განსაზღვრავს დასახლების ზრდის ტემპს.

### სტატუსი: დაბა → ქალაქი (1963 / 1969)

რუსულენოვანი ენციკლოპედიური შეჯამება გამოყოფს ორ ეტაპს: **1963** — **ქალაქის ტიპის დასახლება (დაბა)** და **1969** — **ქალაქის სტატუსი**.
ქართ. ვიკიპედიაც ქალაქად გამოცხადების წლად **1969**-ს ასახელებს.
ეს თარიღები ზუსტად ებმება ქალაქის „ძირითადი მოტორის“ ისტორიას — ენერგეტიკას.

### ენერგეტიკა, როგორც „ქალაქის შემქმნელი“ ფაქტორი

გარდაბანი განსაკუთრებით გაიზარდა მაშინ, როცა 1960-იანებში იქ შეირჩა ადგილი თბილისისათვის ენერგიის მისაწოდებლად და დაიწყო **თბოელექტროსადგურის** ინფრასტრუქტურის განვითარება. ინგლისურ ვიკიპედიაში პირდაპირაა ხაზგასმული, რომ ქალაქის სტატუსი 1969 წელს მიენიჭა სწორედ თბოსადგურის მშენებლობით გამოწვეული სწრაფი ზრდის შემდეგ.
გარემოსდაცვით/ენერგეტიკულ ანგარიშში (PDF) ასევე მითითებულია, რომ თბოსადგურის ერთ-ერთი ადრეული ბლოკი **1963** წელს ამუშავდა, ხოლო შემდგომ წლებში სიმძლავრე მნიშვნელოვნად გაიზარდა.

დღეს გარდაბანი ხშირად მოიხსენიება როგორც ქვეყნის თბური გენერაციის ერთ-ერთი მთავარი სივრცე — „ენერგეტიკული ქალაქი“, სადაც ახალი კომბინირებული ციკლის სადგურებიც ეტაპობრივად დაემატა უკვე არსებულ ინფრასტრუქტურას.

### ქალაქი ვაკეზე: ბუნება და „დღის ტურების“ ლოგიკა

ოფიციალური Georgia Travel გარდაბანს აღწერს როგორც თბილისთან ახლოს მდებარე ქალაქს, რომლის მუნიციპალიტეტშიც გვხვდება **მტკვარი** და რამდენიმე მდინარე, **ჯანდარისა** და **კუმისის ტბები**, ფერადი ნახევრად-უდაბნოსებური ლანდშაფტები და სხვა ბუნებრივი ლოკაციები.
ამავე პლატფორმაზე ცალკეა გამოყოფილი **გარდაბნის მართვადი ნაკრძალი** — როგორც თბილისიდან მარტივად მისადგომი მიმართულება.

---

### FAQ

**Q: გარდაბანს რა ერქვა ადრე და როდის დაერქვა დღევანდელი სახელი?**
A: ადრე მოიხსენიებოდა როგორც ყარაია/ყარაიაზი; 1947 წლის 18 მარტს დაერქვა „გარდაბანი“.

**Q: ქალაქის სტატუსი როდის მიიღო?**
A: ქალაქის სტატუსი — 1969.

**Q: რატომ არის გარდაბანი ენერგეტიკასთან ასე მჭიდროდ დაკავშირებული?**
A: ქალაქის სწრაფი ზრდა უკავშირდება 1960-იანებში თბოელექტროსადგურის განვითარებას თბილისის მოსამარაგებლად და შემდგომ ენერგეტიკული ინფრასტრუქტურის გაფართოებას.

---

### წყაროები

**ენციკლოპედიური და ზოგადი მიმოხილვა (მდებარეობა; სახელები; 1969)**

- ქართ. ვიკიპედია — გარდაბანი [https://ka.wikipedia.org/wiki/გარდაბანი](https://ka.wikipedia.org/wiki/გარდაბანი)

**ადმინისტრაციული კონტექსტი (1947; მუნიციპალიტეტი/რაიონი)**

- ქართ. ვიკიპედია — გარდაბნის მუნიციპალიტეტი [https://ka.wikipedia.org/wiki/გარდაბნის_მუნიციპალიტეტი](https://ka.wikipedia.org/wiki/გარდაბნის_მუნიციპალიტეტი)

**ოფიციალური ტურისტული მიმოხილვა (39 კმ; ტბები; ბუნება)**

- Georgia Travel (Official) — Gardabani [https://georgia.travel/cities-towns/gardabani](https://georgia.travel/cities-towns/gardabani)
- Georgia Travel — Gardabani Managed Reserve [https://georgia.travel/gardabani-managed-reserve](https://georgia.travel/gardabani-managed-reserve)

**ენერგეტიკული ინფრასტრუქტურის კონტექსტი (თბოსადგური; 1963)**

- Green Alternative (PDF) — Gardabani Coal-fired Thermal Power Plant (commissioned 1963; capacity notes) [https://greenalt.org/app/uploads/2021/04/Gardabani_Coal_fired_20161.pdf](https://greenalt.org/app/uploads/2021/04/Gardabani_Coal_fired_20161.pdf)

## This page in other languages

- [English](https://explore-georgia.ge/en/qalaqebi/gardabani)
- [Russian](https://explore-georgia.ge/ru/qalaqebi/gardabani)