# გურჯაანი
- URL: https://explore-georgia.ge/ka/qalaqebi/gurjaani
- Type: city
- Region: კახეთი
- Coordinates: 41.744444, 45.794167

## ისტორია

### მდებარეობა და ბუნებრივი გარემო

**გურჯაანი** მდებარეობს საქართველოს აღმოსავლეთ ნაწილში, **კახეთის რეგიონში**, **ალაზნის ველის** ნაყოფიერ ზონაში. ქალაქის გეოგრაფიული მდებარეობა — ვაკე, მარცვლოვანი და ვენახებისთვის ხელსაყრელი მიწები — ისტორიულად ქმნიდა პირობებს, რომ გურჯაანი ჩამოყალიბებულიყო როგორც **მეურნეობა-ვაჭრობისა და გზაჯვარედინების** სივრცე და დღესაც სწორედ ამ გარემოზე დგას მისი იდენტობა.

### ადრეული კვალი და შუასაუკუნეების ფენები

გურჯაანის ტერიტორიაზე ადამიანთა ცხოვრების კვალი სხვადასხვა ეპოქიდან დასტურდება: მოიხსენიება როგორც **ქვის ხანის**, ასევე **ბრინჯაოს, ანტიკური და ფეოდალური პერიოდის** არტეფაქტები/ნიმუშები, რაც მიუთითებს, რომ ეს ადგილი მნიშვნელოვანი იყო ჯერ კიდევ ოფიციალური სახელის დამკვიდრებამდე. ადგილობრივი მუზეუმების ექსპოზიციები სწორედ ამ მრავალფენიანობას აერთიანებს.

### წერილობითი წყაროები და ქალაქის ჩამოყალიბება

ისტორიულ დოკუმენტებში **გურჯაანი პირველად სოფლის სახით** ფიქსირდება **XVI საუკუნის დასაწყისში** (ქარტია, რომელიც უკავშირდება კახეთის მეფე ალექსანდრე I-ის სახელით გაცემულ შეღავათს). შემდგომ პერიოდში გურჯაანი ხშირად იხსენიება კახთუბანთან ერთად — ეს ტოპონიმი დღეს ქალაქის უბანადაც გვხვდება და სწორედ აქ მდებარეობს ერთ-ერთი მთავარი შუასაუკუნეების ძეგლი.

### კველაწმინდა — უნიკალური ორკუპოლიანი ტაძარი

გურჯაანის კულტურულ პორტრეტში განსაკუთრებულ ადგილს იკავებს **გურჯაანის კველაწმინდა (ღვთისმშობლის მიძინების) ტაძარი** — ნაგებობა, რომელიც დათარიღებულია **VIII–IX საუკუნეებით** და ცნობილია როგორც საქართველოში შემორჩენილი **ერთადერთი ორკუპოლიანი** ეკლესია. მისი არქიტექტურული გადაწყვეტა გამორჩეულია არა მხოლოდ კახეთისთვის, არამედ მთლიანად ქართული შუასაუკუნეების არქიტექტურისთვის.

### მძიმე პერიოდი და გადარჩენა

წყაროებში ხაზგასმულია, რომ გურჯაანს მძიმე დარტყმა მიაყენა ჩრდილოეთიდან მომდინარე **დაღესტნურ-ლეკიანობის ტიპის თავდასხმებმა**, რის შედეგადაც **XVIII საუკუნის 1770-იან წლებში** დასახლება თითქმის დაცარიელებულიც კი იყო. მიუხედავად ამისა, ტერიტორია კვლავ აღდგა და ახალი დროის ინფრასტრუქტურულმა ცვლილებებმა მას განვითარების ახალი იმპულსი მისცა.

### რკინიგზა, ქალაქის სტატუსი და XX საუკუნის განვითარება

გურჯაანის ზრდისთვის მნიშვნელოვანი ფაქტორი გახდა **რკინიგზის ხაზის** ამოქმედება კახეთში (**1915**), რის შემდეგაც დასახლება სწრაფად გადაიქცა რეგიონულ ცენტრად. საბჭოთა პერიოდში იგი ჯერ რაიონულ ცენტრად ჩამოყალიბდა, ხოლო **1934 წელს მიიღო ქალაქის სტატუსი**. ამ ეპოქაში განვითარდა რამდენიმე დარგი (მათ შორის ღვინის წარმოება და გადამამუშავებელი მიმართულებები), რაც გურჯაანს ეკონომიკურ რუკაზე გამოკვეთილ ადგილს ანიჭებდა.

### გურჯაანი და ღვინის კულტურა

გურჯაანი ხშირად აღწერილია როგორც კახეთის იმ სივრცეებიდან ერთ-ერთი, სადაც ვენახი და ღვინო არა მხოლოდ ეკონომიკა, არამედ **კულტურა და ყოველდღიურობაა**. სახელწოდებაც გვხვდება როგორც ღვინის მიკროზონის/დასახელების ნაწილი (PDO), რომელიც კახეთში, ალაზნის შუა ველში, განსაკუთრებით ცნობილია **თეთრი ღვინოებით** (წამყვანი ჯიში — **რქაწითელი**, ასევე კახური მწვანე).

---

## FAQ

1. **სად მდებარეობს გურჯაანი?** კახეთის რეგიონში, ალაზნის ველზე (აღმოსავლეთ საქართველო).
2. **როდის არის გურჯაანი პირველად მოხსენიებული წერილობით წყაროებში?** XVI საუკუნის დასაწყისის დოკუმენტში, სადაც ის სოფლის სახით ფიქსირდება.
3. **როდის მიიღო გურჯაანმა ქალაქის სტატუსი?** **1934 წელს**.
4. **რას წარმოადგენს გურჯაანის კველაწმინდა?** VIII–IX სს. ტაძარს, რომელიც საქართველოში **ერთადერთი ორკუპოლიანი** ეკლესიაა.
5. **რატომ იყო გურჯაანი მნიშვნელოვანი კახეთისთვის XX საუკუნეში?** რკინიგზის (1915) შემდეგ გახდა ადმინისტრაციული და ეკონომიკური ცენტრი; განვითარდა წარმოება/გადამამუშავებელი დარგები.
6. **რა კავშირი აქვს გურჯაანს ღვინოსთან?** გურჯაანი კახეთის დიდი მევენახეობა-მეღვინეობის სივრცეშია და ცნობილია PDO ზონით, სადაც წამყვანია რქაწითელი (და კახური მწვანე).
7. **რომელი რთული პერიოდი ახსენებენ წყაროები?** XVIII საუკუნის 1770-იან წლებში, დაღესტნური თავდასხმების გამო, დასახლება თითქმის დაცარიელებულად არის აღწერილი.
8. **რა შეიძლება ნახოს ვიზიტორმა გურჯაანში?** შუასაუკუნეების კველაწმინდა, კახთუბანის უბანი და ალაზნის ველის ღვინის კულტურასთან დაკავშირებული სივრცეები.

---

## წყაროები

- Georgia Travel — **Explore Gurjaani in Kakheti**
- Wikipedia — **Gurjaani**
- Wikipedia — **Gurjaani Kvelatsminda Church**
- Wineland (academy) — **Georgian PDO: Gurjaani**
- Georgian Travel Guide — **Gurjaani**

## This page in other languages

- [English](https://explore-georgia.ge/en/qalaqebi/gurjaani)
- [Russian](https://explore-georgia.ge/ru/qalaqebi/gurjaani)