დმანისის მუნიციპალიტეტი
დმანისი ქვემო ქართლში: 1,8 მილიონი წლის ჰომინიდები, შუასაუკუნეების ქალაქი და დმანისის სიონი, მთის ტბები. ისტორია და მარშრუტები.
დმანისის მუნიციპალიტეტი — აღწერა
მუნიციპალიტეტიისტორია
დმანისის მუნიციპალიტეტი ქვემო ქართლის რეგიონის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, სამხრეთ საქართველოს მაღლობზე მდებარეობს; ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი დმანისი, ზღვის დონიდან დაახლოებით 1250 მ-ზე, თბილისიდან დაახლოებით 90 კმ-ში, სამხრეთ-დასავლეთით. მუნიციპალიტეტი დაახლოებით 1200 კმ² დაბალ ქედებსა და ზეგნებს მოიცავს, აღმოსავლეთით ტყიანს; დასავლეთით ჯავახეთის ქედი დაახლოებით 3000 მ-მდე მაღლდება. ტერიტორიაზე მდინარე მაშავერა მიედინება. დმანისი ესაზღვრება წალკას ჩრდილოეთით, თეთრიწყაროს ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ბოლნისისა და ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტებს, სამხრეთით კი სომხეთს.
დმანისი მსოფლიოში ჰომინიდების ნაშთებით არის ცნობილი. 1991 წლიდან შუასაუკუნეების ნაქალაქარზე წარმოებულმა გათხრებმა დაახლოებით 1,8 მილიონი წლის ადამიანის ნაშთები გამოავლინა — აფრიკის გარეთ აღმოჩენილ ჰომინიდებს შორის უძველესი. 1991–2005 წლებში რამდენიმე თავის ქალა იქნა ნაპოვნი, მათ შორის განსაკუთრებით სრული მე-5 თავის ქალა, აღმოჩენილი 2005 წელს და გამოქვეყნებული 2013 წელს. აღმოჩენებმა აფრიკიდან ადამიანის ადრეული მიგრაციის შესახებ სამეცნიერო შეხედულებები შეცვალა. დმანისის ჰომინიდების არქეოლოგიური ძეგლი 2007 წლიდან UNESCO-ს წინასწარ ნუსხაშია.
იმავე კონცხზე, მაშავერასა და ფინეზაურის შესართავთან, შუასაუკუნეების ქალაქ დმანისის ნანგრევებია. იგი პირველად IX საუკუნეში მოიხსენიება, როცა თბილისის არაბულ საამიროს ეკუთვნოდა; XI საუკუნის 80-იან წლებში სელჩუკებმა აიღეს, 1123–1125 წლებში კი დავით აღმაშენებელმა და მისმა ძემ დემეტრე I-მა საქართველოს დაუბრუნეს. დმანისი სავაჭრო გზებზე მდებარე აყვავებული ქალაქი იყო, მაგრამ XIV საუკუნის ბოლოს თემურლენგმა გაანადგურა, 1486 წელს კვლავ აოხრდა და დაკნინდა. მის მთავარ შემორჩენილ ეკლესიას — დმანისის სიონს — XIII საუკუნის დასაწყისში, გიორგი IV-ის დროს, კარიბჭე მიაშენეს.
ძეგლი დაცულია როგორც დმანისის ისტორიულ-არქიტექტურული მუზეუმ-ნაკრძალი, რომელსაც საქართველოს ეროვნული მუზეუმი მართავს და რომელიც ვიზიტორებისთვის მაისიდან ოქტომბრამდეა ღია. XIX საუკუნეში მხარეში დუხობორები დასახლდნენ, თანამედროვე დასახლებას კი დიდხანს ბაშქიჩეთი ერქვა. დღეს მუნიციპალიტეტში 190-ზე მეტი ისტორიული ძეგლია, ძირითადად შუასაუკუნეებისა, ასევე მთის ტბები — ყარაგოლი და ფანტიანის წყალსაცავი.
მოგზაურისთვის დმანისი უნიკალურ ერთობლიობას გთავაზობს: ადგილი, სადაც აფრიკიდან კაცობრიობის უადრესი მოგზაურობაა დადასტურებული, და შუასაუკუნეების ქალაქი შთამბეჭდავი ხეობის თავზე. ინახულეთ მუზეუმ-ნაკრძალი ზაფხულის სეზონზე, თბილისიდან გზაზე შეუთავსეთ ბოლნისის სიონი და დატკბით სამხრეთის მაღლობის ფართო ლანდშაფტებით.
FAQ
1) სად მდებარეობს დმანისის მუნიციპალიტეტი?
ქვემო ქართლის სამხრეთ-დასავლეთით, სომხეთის მოსაზღვრე მაღლობზე.
2) რომელია ადმინისტრაციული ცენტრი?
ქალაქი დმანისი, ზღვის დონიდან დაახლოებით 1250 მ-ზე.
3) რით არის ცნობილი დმანისი?
დაახლოებით 1,8 მილიონი წლის ჰომინიდების ნაშთებით — აფრიკის გარეთ ნაპოვნთა შორის უძველესით.
4) როდის აღმოაჩინეს ჰომინიდები?
გათხრებმა ჰომინიდების ნაშთები 1991 წლიდან გამოავლინა; მე-5 თავის ქალა 2005 წელს იპოვეს.
5) არის თუ არა დმანისი UNESCO-ს ძეგლი?
დმანისის ჰომინიდების არქეოლოგიური ძეგლი 2007 წლიდან UNESCO-ს წინასწარ ნუსხაშია.
6) რა არის შუასაუკუნეების დმანისი?
IX საუკუნიდან ცნობილი სავაჭრო ქალაქი, რომელიც 1123–1125 წლებში დავით აღმაშენებელმა და დემეტრე I-მა დაიბრუნეს.
7) რა არის დმანისის სიონი?
შუასაუკუნეების ქალაქის მთავარი ეკლესია; კარიბჭე XIII საუკუნის დასაწყისში მიაშენეს.
8) როდის შეიძლება მუზეუმ-ნაკრძალის მონახულება?
ის ვიზიტორებისთვის მაისიდან ოქტომბრამდეა ღია.
9) რომელი ტბებია მუნიციპალიტეტში?
ყარაგოლი და ფანტიანის წყალსაცავი.
10) სად ვნახო ოფიციალური ინფორმაცია?
მუნიციპალიტეტის ოფიციალურ ვებგვერდზე.