ჟინვალის ჯვარპატიოსანი

<h3>ისტორია</h3><p>ჟინვალის ჯვარპატიოსნის სახელობის ეკლესია მდებარეობდა მცხეთა-მთიანეთში, დუშეთის მუნიციპალიტეტში, <strong>ყოფილი სოფელ ჟინვალის აღმოსავლეთ ნაწილში</strong> და მიეკუთვნება <strong>განვითარებული შუა საუკუნეების</strong> არქიტექტურულ ძეგლებს. დღეს ის განსაკუთრებული, ტრაგიკული ბედისწერით არის ცნობილი: ტაძარი <strong>ჟინვალის წყალსაცავის ქვეშ</strong> აღმოჩნდა და წლის განმავლობაში წყლის დონესთან ერთად ზოგჯერ ნაწილობრივ „ჩნდება“, ზოგჯერ კი სრულიად ქრება.</p><p>ეკლესიის შესახებ ცოდნის მნიშვნელოვანი ნაწილი 1970-იანი წლების არქეოლოგიურმა კვლევებმა შექმნა. ცნობილია, რომ <strong>1974 წელს</strong> ძეგლი გათხარა <strong>ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის</strong> ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ. სწორედ ამ გათხრების შედეგად განისაზღვრა ტაძრის მასალები, გეგმა, დამხმარე ნაგებობები და სამარხების არსებობა, რის გარეშეც დღეს წყლის ქვეშ მოქცეულ ძეგლზე საუბარი თითქმის შეუძლებელი იქნებოდა.</p><p>არქიტექტურულად ეკლესია ნაგები ყოფილა <strong>კირქვითა და შირიმით</strong>. სამხრეთ მხრიდან მას ეკვროდა <strong>სამი სათავსისგან შემდგარი გვიანდელი მინაშენი</strong>, ხოლო ეკლესიაში შესასვლელი სწორედ სამხრეთიდან — მინაშენის ერთ-ერთი სათავსიდან იყო მოწყობილი. საკურთხევლის მხარეს, ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე გაჭრილი იყო <strong>სარკმელი</strong>, მის ქვემოთ კი კედელზე მიდგმული — <strong>მთლიანი ქვისგან გამოკვეთილი ტრაპეზი</strong>; საკურთხეველი დანარჩენი სივრცისგან გამოყოფილი ყოფილა <strong>შირიმის ქვით ნაწყობი კანკელით</strong>. ასევე აღნუსხულია სარკმლები დასავლეთ და სამხრეთ კედლებში და ისიც, რომ ტაძარს <strong>ფიქლის ორფერდა სახურავი</strong> ჰქონდა.</p><p>გათხრებისას ეკლესიის შიგნით გამოვლინდა <strong>ერთი ქვისსამარხი</strong>, ხოლო გარეთ — <strong>ოთხი ქვისსამარხი და ორი აკლდამა</strong>, რაც მიანიშნებს, რომ ტაძარი მხოლოდ სალოცავი სივრცე არ ყოფილა: იგი, როგორც ხშირად ხდებოდა შუა საუკუნეების საქართველოში, ადგილობრივი საზოგადოების მეხსიერების და „საკრალურ-გენეალოგიური“ სივრცის ნაწილიც იყო.</p><p>საინტერესოა ტაძრის მიმდებარე ნასოფლარის სურათიც: ეკლესიის სამხრეთ-დასავლეთით, დაახლოებით 10 მეტრზე, გაითხარა ნატეხი ქვით ნაგები <strong>მოზრდილი საცხოვრებელი შენობა</strong> (ორი თითქმის თანაბარი ზომის სათავსით). ერთ სათავსში აღმოჩნდა <strong>კერა</strong>, მეორეში კი — <strong>ექვსი ქვევრი და ორი თონე</strong>. ეს დეტალები გვიჩვენებს, რომ ეკლესია არსებობდა არა „ცალკე მდგომ“ მონუმენტად, არამედ მოქმედ სოფლის ინფრასტრუქტურის და ყოველდღიური ცხოვრების გვერდით — იქ, სადაც ინახებოდა ღვინო, ცხვებოდა პური და ვითარდებოდა საოჯახო მეურნეობა.</p><p>გათხრების ერთ-ერთ ყველაზე შთამბეჭდავ შედეგს წარმოადგენს აღმოჩენა, რომ ეკლესიის სამხრეთ მინაშენში და საცხოვრებელ შენობებში გამოვლინდა <strong>XVIII საუკუნის განძი</strong> — სხვადასხვა ნივთებითა და მონეტებით. ეს ფაქტი ორ მნიშვნელოვან შრეებს აერთიანებს: ერთი მხრივ, შუა საუკუნეების ტაძარს, მეორე მხრივ კი გვიანდელ ეპოქაში (XVIII ს.) არსებულ არეულობას/საფრთხეებს, როდესაც ძვირფასი ნივთების გადამალვა ხშირი პრაქტიკა იყო. აღმოჩენილი მასალა ინახება არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.</p><p>ტაძრის დღევანდელი მდგომარეობა უშუალოდ უკავშირდება ჟინვალის ჰიდროკომპლექსს. წყაროებში აღნიშნულია, რომ ეკლესია წყლის ქვეშ მოექცა მას შემდეგ, რაც დაიწყო ჰიდროკომპლექსის მშენებლობა; ასევე მითითებულია, რომ ჰესის <strong>პირველი აგრეგატი 1985 წელს</strong> ამუშავდა და სოფელი ჟინვალი მთლიანად წყალსაცავის ქვეშ აღმოჩნდა. ამავე წყაროს მიხედვით, ძეგლი მძიმე მდგომარეობაშია და დეგრადაციის რისკებს ბუნებრივი ფაქტორებიც ზრდის.</p><p>ამ კონტექსტში ჟინვალის ჯვარპატიოსანი იქცა ერთგვარ „ჩაძირულ მემკვიდრეობად“ — ძეგლად, რომლის ისტორია არა მხოლოდ შუა საუკუნეების არქიტექტურაში, არამედ თანამედროვე საინჟინრო და სოციალურ ცვლილებებში გრძელდება. მისი გახსენება დღეს ერთდროულად არის კულტურული მეხსიერების შენარჩუნებაც და გაფრთხილებაც: რამდენად სწრაფად შეიძლება შეიცვალოს ლანდშაფტი, როცა ადამიანური საჭიროებები და ბუნებრივი სივრცე ერთ წერტილში იკვეთება.</p><h3>FAQ</h3><ol start="1"><li><p><strong>სად მდებარეობს ჟინვალის ჯვარპატიოსანი?</strong><br>დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ყოფილი სოფელ ჟინვალის აღმოსავლეთ ნაწილში; დღეს წყალსაცავის ქვეშ არის მოქცეული.</p></li><li><p><strong>რომელ პერიოდს მიეკუთვნება ტაძარი?</strong><br>განვითარებულ შუა საუკუნეებს.</p></li><li><p><strong>როდის ჩატარდა არქეოლოგიური გათხრები?</strong><br>1974 წელს, ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ინსტიტუტის ექსპედიციამ.</p></li><li><p><strong>რისგან იყო ნაგები ეკლესია?</strong><br>კირქვითა და შირიმით.</p></li><li><p><strong>რა არის აღმოჩენილი ტაძრის მიმდებარედ?</strong><br>საცხოვრებელი შენობა კერით, ქვევრებითა და თონეებით; ასევე ქვისსამარხები და აკლდამები.</p></li><li><p><strong>აღმოჩენილია თუ არა განძი?</strong><br>აღმოჩენილია XVIII საუკუნის განძი ეკლესიის მინაშენში და საცხოვრებელ ნაგებობებში.</p></li><li><p><strong>რატომ არის დღეს წყლის ქვეშ?</strong><br>ჟინვალის ჰიდროკომპლექსის/წყალსაცავის შექმნის შედეგად; წყარო მიუთითებს 1985 წელს პირველი აგრეგატის ამუშავებაზე.</p></li><li><p><strong>შეიძლება თუ არა ტაძრის ნახვა?</strong><br>წყლის დონიდან გამომდინარე ზოგჯერ შეიძლება მისი ფრაგმენტების დანახვა, თუმცა მდგომარეობა რთულია და უსაფრთხოება მნიშვნელოვანია.</p></li></ol><h3>წყაროები</h3><ul><li><p>ვიკიპედია (ქა): ჟინვალის ჯვარპატიოსნის ეკლესია</p></li><li><p><a target="_blank" rel="noopener noreferrer nofollow" href="http://dzeglebi.ge">dzeglebi.ge</a>: ჟინვალის ჯვარპატიოსანი</p></li><li><p>Georgian Travel Guide (KA): ჟინვალის ჯვარპატიოსნის ეკლესია</p></li><li><p><a target="_blank" rel="noopener noreferrer nofollow" href="http://about.ge">about.ge</a> (EN): Jvaripatiosani — Dusheti district</p></li></ul>