თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტი
თეთრიწყარო ქვემო ქართლში: მანგლისის ტაძარი, სამშვილდე, ბირთვისი, ალგეთის ეროვნული პარკი და ასურეთი. ისტორია და მარშრუტები.
თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტი — აღწერა
მუნიციპალიტეტიისტორია
თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტი ქვემო ქართლის რეგიონის ჩრდილოეთ ნაწილში, თრიალეთის ქედის სამხრეთ კალთებზე მდებარეობს; ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი თეთრიწყარო — თბილისიდან დაახლოებით 57 კმ-ში, ზღვის დონიდან დაახლოებით 1180 მ-ზე. მუნიციპალიტეტი დაახლოებით 1175 კმ² მთებს, ზეგნებსა და ღრმა ხეობებს მოიცავს. მთავარი მდინარეებია ალგეთი, რომელიც კლდეკარის მთასთან იღებს სათავეს, ხრამი და ვერე. თეთრიწყარო ესაზღვრება კასპსა და მცხეთას ჩრდილოეთით, გარდაბანსა და მარნეულს აღმოსავლეთით, ბოლნისს სამხრეთით, წალკასა და დმანისს კი დასავლეთით.
მუნიციპალიტეტი საქართველოში შუასაუკუნეების მემკვიდრეობით ერთ-ერთი ყველაზე მდიდარია — აქ დაახლოებით 475 ისტორიული ძეგლია. მანგლისის ტაძარი საქართველოს ერთ-ერთი უადრესი, IV საუკუნეში დაარსებული ეკლესიის ადგილას დგას; ამჟამინდელი ნაგებობა VI–VII საუკუნეებისაა და XI საუკუნის დასაწყისში აღადგინეს. ხრამისა და ჭივჭავის ზემოთ კლდეზე სამშვილდის — უძველესი ციხე-ქალაქის — ნანგრევებია, რომლის სიონი 759–777 წლებში აიგო. ახლოს, ხრამის მარცხენა ნაპირზე, დგას ფირღებულის მონასტერი (XII საუკუნის ბოლო – XIII საუკუნის დასაწყისი).
თრიალეთის ქედის ხეობებს ძლიერი ციხეები იცავდა. ბირთვისი ალგეთის კლდოვან ხეობაში პირველად 1038 წელს მოიხსენიება და 1403 წელს თემურლენგმა აიღო; ის საქართველოს ერთ-ერთი ყველაზე შთამბეჭდავი ციხეა. კლდეკარი, თრიალეთის ქედის კლდოვან მწვერვალზე, მანგლისთან, IX საუკუნეში აიგო და XII საუკუნის დასაწყისამდე ძლიერი კლდეკარის საერისთავოს ცენტრი იყო.
ქალაქ თეთრიწყაროს თავდაპირველად გარისი ერქვა; მიტოვების შემდეგ იგი სხვა სახელით ხელახლა დასახლდა, 1940 წელს კი თეთრი წყარო ეწოდა, ქალაქის სტატუსი 1966 წელს მიიღო. ქალაქზე გადის 2017 წელს გახსნილი ბაქო–თბილისი–ყარსის რკინიგზა. სოფელი ასურეთი ყოფილი გერმანული დასახლების მემკვიდრეობას ინახავს, მანგლისი კი მთის კურორტად არის ცნობილი.
ბუნების მოყვარულებისთვის ალგეთის ეროვნული პარკი — ნაკრძალი 1965 წლიდან და ეროვნული პარკი 2007 წლიდან — აღმოსავლური ნაძვისა და კავკასიური სოჭის ყველაზე აღმოსავლეთით მდებარე ტყეებს იცავს, ბილიკები კი მანგლისის ტაძართან იწყება. თეთრიწყაროში დღე შეიძლება მანგლისს, ალგეთის ტყეებსა და ბირთვისს, ან ხრამის ხეობაში სამშვილდესა და ფირღებულს მიუძღვნათ — ყველაფერი თბილისიდან მოსახერხებელ მანძილზეა.
FAQ
1) სად მდებარეობს თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტი?
ქვემო ქართლის ჩრდილოეთით, თრიალეთის ქედის სამხრეთ კალთებზე.
2) რომელია ადმინისტრაციული ცენტრი?
ქალაქი თეთრიწყარო, თბილისიდან დაახლოებით 57 კმ-ში, დაახლოებით 1180 მ სიმაღლეზე.
3) როდის ეწოდა ქალაქს თეთრიწყარო?
1940 წელს.
4) მანგლისის ტაძარი თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტშია?
დიახ. ეკლესია აქ IV საუკუნიდან იდგა; ამჟამინდელი ნაგებობა VI–VII საუკუნეებისაა.
5) რა არის სამშვილდე?
უძველესი ციხე-ქალაქი ხრამისა და ჭივჭავის ზემოთ, 759–777 წლებში აგებული სიონით.
6) რა არის ბირთვისი?
შუასაუკუნეების ციხე ალგეთის ხეობაში, პირველად 1038 წელს მოხსენიებული.
7) რას იცავს ალგეთის ეროვნული პარკი?
აღმოსავლური ნაძვისა და კავკასიური სოჭის ყველაზე აღმოსავლეთით მდებარე ტყეებს.
8) რა არის კლდეკარი?
IX საუკუნის ციხე თრიალეთის ქედზე, კლდეკარის საერისთავოს ცენტრი.
9) როდის მიიღო თეთრიწყარომ ქალაქის სტატუსი?
1966 წელს.
10) სად ვნახო ოფიციალური ინფორმაცია?
მუნიციპალიტეტის ოფიციალურ ვებგვერდზე — tetritskaro.gov.ge.