გერგეთის სამების ხედვის წერტილი

გერგეთის სამება სოფელ გერგეთის თავზე, ზღვის დონიდან დაახლოებით 2 200 მეტრზე დგას. ტაძარს ქვემოთ სტეფანწმინდა და თერგის ხეობა რჩება, ზემოთ კი ყაზბეგის მწვერვალის ფერდობი იწყება.

ტაძარი ჯვარ-გუმბათოვანია და წრთილად დამუშავებული ანდეზიტის კვადრებითაა ნაგები; ფასადები და გუმბათის ყელი მოჩუქურთმებულია. მთელი კომპლექსი გალავნითაა შემოზღუდული.

სოფელი გერგეთი 1966 წელს ყაზბეგს შეუერთდა, ტაძარმა კი სახელი შეინარჩუნა.

ზუსტი თარიღი არ არის ცნობილი: ტაძარი, სავარაუდოდ, 1330-იან წლებში აშენდა.

სამრეკლო ორსართულიანია და XIV საუკუნის მეორე ნახევრით თარიღდება. სამხრეთ კედელს მიშენებული საბჭეო, სადაც ხევის უხუცესთა საბჭო იკრიბებოდა, XV საუკუნით, უფრო ზუსტად XV საუკუნის ბოლოთი — XVI საუკუნის დასაწყისით არის დათარიღებული.

1392 წლის სითარხნის სიგელი ერთად ახსენებს აქაურ მონასტერს და ციხეს.

ვახუშტი ტაძარს მცხეთის საკათალიკოსოს სამკაულისა და წმინდა ნინოს ჯვრის სახიზარ ადგილად მოიხსენიებს. ტაძრის სიძველეთა შორის დასახელებულია კუბოს კარი და ორი ხატი — საავდრო და სადარო.

2006 წლის 7 ნოემბრის პრეზიდენტის № 665 ბრძანებულებით ტაძარს ეროვნული მნიშვნელობის ძეგლის კატეგორია მიენიჭა.

ტაძარს სტეფანწმინდიდან მიადგებით — ფეხით ან მანქანით გზით, რომელიც გერგეთზე გადის; დაბის ცენტრიდან დაახლოებით 6 კილომეტრია, 10-ოდე წუთის სავალი. ზამთარში გზის მდგომარეობა ადგილზე გადაამოწმეთ.

შესვლისას მხრები და მუხლები დაფარული გქონდეთ; ქალები, როგორც წესი, თავსაფრით შედიან.