გეგის ჩანჩქერი

გეგის ჩანჩქერი გაგრის მუნიციპალიტეტში, არაბიკას კარსტული მასივის სამხრეთ-აღმოსავლეთ სექტორშია, მდინარე გეგის — ბზიფის მარჯვენა შენაკადის — ხეობის ფერდობზე, იუფშარასთან მისი შესართავიდან ექვსიოდე კილომეტრში. ჩანჩქერი ზღვის დონიდან, სხვადასხვა ცნობით, 530-დან 650 მეტრამდე სიმაღლეზეა; წყლის ვარდნილის სიმაღლე დაახლოებით 70 მეტრია, თუმცა ზოგი ცნობით 50–55 მეტრამდე. მას ჩერქეზულ ჩანჩქერსაც უწოდებენ.

ჩანჩქერი კარსტული წარმოშობისაა: მდინარის ნაწილი დინების ერთ მონაკვეთზე კირქვის ნაპრალში იკარგება, მიწისქვეშა დერეფნებსა და გროტებს გაივლის და კლდიდან ჩანჩქერად გადმოიჭრება. წყალი ზედაიურული კირქვის ჰორიზონტალური ნაპრალიდან სამ ნაკადად გამოდის; მათი საერთო ხარჯი 0,5-დან 2,5 კუბურ მეტრამდეა წამში. წყლის გამოსვლის ადგილიდან მთის სიღრმეში 315 მეტრი სიგრძის მღვიმე მიდის, რომლის ზედა წერტილი შესასვლელზე ასი მეტრით მაღლაა; მღვიმე 1984 წელს ციმბირელმა სპელეოლოგებმა გამოიკვლიეს. ჩანჩქერის მარცხნივ გვერდითი ნაპრალებიდან გამომავალი წყლით წარმოქმნილი გროტია, დაახლოებით 15 მეტრი სიმაღლისა და 35 მეტრი სიგანის; მისი წყალი სისუფთავით განთქმულია და სასმელად იღებენ. წყალი ყინულივით ცივია და ჩანჩქერის ძირში თოვლი თითქმის ზაფხულის ბოლომდე ინახება.

მდინარე გეგა 25–26 კილომეტრი სიგრძისაა; სათავე გაგრის ქედის ჩრდილოეთ ნაწილის აღმოსავლეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 2 400 მეტრზე აქვს და ვიწრო, ხატოვან ხეობაში მრავალ ჭორომსა და ჩანჩქერს ქმნის; საზრდოობს თოვლისა და წვიმის წყლით, წყალდიდობა გაზაფხულზე იცის, საშუალო მრავალწლიური ხარჯი 27 კუბური მეტრია წამში. ჩანჩქერთან ახლოს, გეგის მარჯვენა ფერდობზე, გეგის მღვიმეა, რომელიც 1964 წელს ზურაბ ტატაშიძემ გამოიკვლია; მიდამოები კოლხური ტყითაა შემოსილი.

ჩანჩქერი საბჭოთა კინოშიც გამოჩნდა: ფილმში „შერლოკ ჰოლმსისა და დოქტორ ვატსონის თავგადასავალი“ ჰოლმსისა და პროფესორ მორიარტის ბრძოლა რაიხენბახის ჩანჩქერთან სწორედ აქ გადაიღეს. აქვე გადაიღეს „რიკი-ტიკი-ტავის“ და „სპორტლოტო-82“-ის სცენები და ჭაბუა ამირეჯიბის რომანის, „დათა თუთაშხიას“, მიხედვით შექმნილი მრავალსერიიანი ფილმის „ნაპირების“ რამდენიმე ეპიზოდი.

ჩანჩქერის უკან მდებარე მღვიმე 1984 წელს ციმბირელმა სპელეოლოგებმა აღწერეს, მახლობელი გეგის მღვიმე კი 1964 წელს ზურაბ ტატაშიძემ შეისწავლა; ჩანჩქერი აღწერილია შალვა ყიფიანის ნაშრომში საქართველოს კარსტზე, ზურაბ ტინტილოზოვის ნაშრომში საქართველოს კარსტულ მღვიმეებზე და კობა ხარაძის წიგნში საქართველოს ბუნების ძეგლებზე. ჩანჩქერი დიდი პოპულარობით სარგებლობს: ზაფხულობით მის სანახავად და ძირში დასასვენებლად ბევრი ხალხი მოდის.

ჩანჩქერი რიწის ტბისკენ მიმავალი გზიდან, მდინარე გეგის შესართავთან, გვერდზე გადადის: იქიდან ჩანჩქერამდე დაახლოებით 5 კილომეტრია და მანქანით მისვლა შეიძლება; გაგრიდან მანძილი დაახლოებით 50 კილომეტრია, სოხუმიდან 85. გზის მდგომარეობა და ზაფხულის გარდა სხვა დროს მისი გავლადობა ადგილზე გადაამოწმეთ. ჩანჩქერის ძირში მანქანების გასაჩერებელი მოედანია.

აფხაზეთი ოკუპირებული ტერიტორიაა. საქართველოს კანონმდებლობით რეგიონში შესვლა მხოლოდ ენგურის გამშვები პუნქტიდან არის კანონიერი; რუსეთის მხრიდან შესვლა კანონდარღვევაა. მგზავრობამდე გადაადგილების მიმდინარე პირობები გადაამოწმეთ.