კრუბერის გამოქვაბული

კრუბერის გამოქვაბული, იგივე ვორონიას (ყვავების) მღვიმე, გაგრის მუნიციპალიტეტში, არაბიკას მაღალმთიან კარსტულ მასივზე, ბერჭილის ქედზე, ორთო-ბალაგანის ხეობის ზემო ნაწილში მდებარეობს. მთავარი შესასვლელი ზღვის დონიდან დაახლოებით 2 250–2 320 მეტრზეა. ეს სუბვერტიკალური ტიპის კარსტული სიღრუეა — ერთმანეთზე გადასასვლელებითა და გალერეებით გადაბმული ჭების მწკრივი, რომელიც ქვედაცარცულ და ზედაიურულ კირქვებშია გამომუშავებული; ყველაზე ღრმა ვერტიკალური ჭები 115, 110 და 152 მეტრია. 200 მეტრის სიღრმეზე მღვიმე ორ მთავარ შტოდ იყოფა — ნეკუიბიშევისა (1 697 მეტრი) და ძირითადად, რომელიც 1 300 მეტრიდან მრავალ განშტოებად იშლება; ფსკერის ნაწილში 1 400-დან 2 144 მეტრამდე სიღრმეზე რვაზე მეტი სიფონია, 1 600 მეტრის ქვემოთ კი შავი კირქვაა. მღვიმის წყლები, სავარაუდოდ, გაგრის პლაჟზე გამომავალი რეპრუასა და აგეფსთას წყაროებითა და წყალქვეშა წყაროებით იტვირთება. შიგნით მინიატურული სტალაქტიტები, სტალაგმიტები და ფარდები, წყლის ნაკადები და პატარა ტბებია; ფაუნაში მხოლოდ აქ ნაპოვნი უფრთო ფეხსახსრიანები — Plutomurus ortobalaganensis და სხვა — და სტიგობიონტი ამფიპოდა Kruberia abchasica შედის.

მღვიმის სიღრმე — მის უმაღლეს შესასვლელსა (არბაიკა) და უღრმეს გამოკვლეულ წერტილს შორის სხვაობა — 2024 წლის აგვისტოს მდგომარეობით 2 224 მეტრია. 2015 წელს კრუბერის სისტემა მეზობელ კუიბიშევის მღვიმეს დაუკავშირეს და ერთიან სისტემას „კრუბერა-ვორონია-არაბიკული“ ეწოდა, ხუთი შესასვლელით. არაბიკას მასივს ჩრდილოეთიდან და აღმოსავლეთიდან სანდრიფშის, კუტუშარას, გეგისა და ბზიფის ღრმა ხეობები საზღვრავს; მისი ბზიფის მასივისგან, სადაც თოვლიანი უფსკრულია (1 753 მეტრი), მდინარე ბზიფი ჰყოფს.

მღვიმე 1960 წელს ვახუშტი ბაგრატიონის სახელობის გეოგრაფიის ინსტიტუტის სპელეოლოგიურმა ექსპედიციამ ლევან მარუაშვილის ხელმძღვანელობით აღმოაჩინა და 95 მეტრამდე გამოიკვლია (სხვა ცნობით — 1963 წელს შალვა ყიფიანის ჯგუფმა, 57 მეტრამდე); მას რუსული კარსტმცოდნეობის ფუძემდებლის, ალექსანდრე კრუბერის, სახელი უწოდეს, 1966 წელს კი ყიფიანის, ტინტილოზოვის, ოქროჯანაშვილისა და ჯიშკარიანის „საქართველოს კარსტული მღვიმეების კადასტრში“ შეიტანეს. 1968 წელს მიტოვებული მღვიმე კრასნოიარსკელმა სპელეოლოგებმა 210 მეტრამდე გამოიკვლიეს და „ციმბირული“ უწოდეს, 1982–1987 წლებში კი კიეველებმა 340 მეტრამდე ჩავიდნენ და შესასვლელ ჭაში მობუდარი ყვავების გამო „ვორონია“ დაარქვეს; მხოლოდ მოგვიანებით გაირკვა, რომ სამივე ჯგუფი ერთსა და იმავე მღვიმეს იკვლევდა. 1992–1993 წლების ომის შემდეგ მასივი სპელეოლოგებისთვის წლების განმავლობაში მიუწვდომელი იყო.

სამუშაოები 1999 წლის აგვისტოში განახლდა, როცა კიეველები ერთ ექსპედიციაში 700 მეტრამდე ჩავიდნენ; 2000 წელს — 1 410 მეტრამდე, 2001 წლის იანვარში კი უკრაინის სპელეოლოგიური ასოციაციის ექსპედიციამ მოსკოველთა მონაწილეობით 1 710 მეტრზე მსოფლიო რეკორდი დაამყარა. 2004 წლის აგვისტოში 1 840, 19 ოქტომბერს კი სპელეოლოგიის ისტორიაში პირველად ორკილომეტრიანი ზღვარი გადაილახა — 2 080 მეტრი. შემდგომ წლებში მეტოქე გუნდები — Cavex და უკრაინის ასოციაცია — ფსკერის სიფონებს ყვინთავდნენ: სიმფეროპოლელმა გენადი სამოხინმა 2007 წელს 2 191, 2012–2013 წლებში 2 197 მეტრამდე ჩააღწია. 2014 წელს მოსკოვის უნივერსიტეტის გუნდმა 230 მეტრის სიღრმიდან ამოსვლით ახალი, ძირითადზე სამი მეტრით მაღალი შესასვლელი — არბაიკა — აღმოაჩინა, 2015 წელს კი სისტემა კუიბიშევის მღვიმეს დაუკავშირეს. 2017 წლის აგვისტოში უღრმესი მღვიმის ტიტული იმავე მასივის ვერიოვკინას მღვიმემ (2 212 მეტრი) წაართვა; 2024 წლის აგვისტოში კრუბერის ფსკერზე 2 224 მეტრი გაიზომა და სიღრმის პირველობა დაუბრუნდა.

მღვიმე ტურისტული ობიექტი არ არის: შესასვლელი 2 250 მეტრზე, არაბიკას პლატოზეა, თავად მღვიმეში კი მხოლოდ სპელეოლოგიური ექსპედიციები შედიან მრავალდღიანი ბანაკებით. მოყვარულთათვის ხელმისაწვდომი მხოლოდ ორთო-ბალაგანის ხეობის ლანდშაფტი და შესასვლელი ჭებია; ამისთვისაც გამცილებელი და მაღალმთიანი აღჭურვილობაა საჭირო.

აფხაზეთი ოკუპირებული ტერიტორიაა. საქართველოს კანონმდებლობით რეგიონში შესვლა მხოლოდ ენგურის გამშვები პუნქტიდან არის კანონიერი; რუსეთის მხრიდან შესვლა კანონდარღვევაა. მგზავრობამდე გადაადგილების მიმდინარე პირობები გადაამოწმეთ.