რიწის ტბა

რიწა, ანუ დიდი რიწა, აფხაზეთის უდიდესი ტბაა. იგი გუდაუთის მუნიციპალიტეტში, მდინარე ბზიფის აუზში მდებარეობს, გაგრის ქედის აღმოსავლეთით, ლაშიფსესა და იუფშარას ღრმა, ტყიან ხეობაში. ტბის სარკე ზღვის დონიდან 884 მეტრზეა (სხვა მონაცემებით — 950 მ); ფართობი 1,49 კმ², სიგრძე 2,5 კმ, სიგანე 270-დან 870 მეტრამდე, მოცულობა 94 მილიონი მ³. მაქსიმალური სიღრმე სხვადასხვა გაზომვით 101-დან 116 მეტრამდეა, საშუალო — 63 მეტრი; ამ ნიშნით რიწა ამიერკავკასიის ერთ-ერთი უღრმესი ტბაა.

ქვაბული ფშეგიშხას მთიდან ჩამოქცეული კლდეზვავით წარმოიქმნა, რომელმაც მდინარე ლაშიფსე დააგუბა — ზოგი შეფასებით, დაახლოებით 250 წლის წინ. ტბას ექვსი მდინარე ერთვის, რომელთაგან უდიდესია ლაშიფსე; გაედინება ერთადერთი — იუფშარა, რომელიც გეგას და შემდეგ ბზიფს უერთდება. წყლის დონე ყველაზე მაღალი მაისშია, ყველაზე დაბალი — თებერვალში; წლიური რყევის საშუალო ამპლიტუდა 166 სმ-ია. წყალი ძალიან მტკნარია (66 მგ/ლ) და ფერს იცვლის: გაზაფხულსა და ზაფხულში მომწვანო-მოყვითალოა, შემოდგომასა და ზამთარში — ცივი ლურჯი. ზედაპირის ტემპერატურა თებერვალში 3,8 °C-ია, აგვისტოში — 17,8 °C; განსაკუთრებით მკაცრ ზამთარში ტბა იყინება.

ტბის გარშემო 2 200–3 500 მეტრი სიმაღლის მთებია, ფერდობებზე — შერეული მთის ტყე, კოლხური ბზის კორომები და ნორდმანის სოჭი, რომლის ცალკეული ხეების სიმაღლე 70 მეტრს აღწევს. წყალში კალმახი ბინადრობს. საშუალო წლიური ნალექი 2 000–2 200 მმ-ია, საშუალო ტემპერატურა 7,8 °C. ჩრდილოეთით, უფრო მაღლა, კლიმატური კურორტი ავადჰარაა, ახლოს კი პატარა რიწა (0,2 კმ²).

ტბა გეოლოგიურად ახალგაზრდაა: იგი მდინარე ლაშიფსეს ხეობაში კლდეზვავით დაგუბების შედეგად წარმოიქმნა. აფხაზურ გადმოცემაში რიწა ქალიშვილია, რომელსაც მისი ძმები — აგეფსთა, აცეთუკა და ფშეგიშხა — ვერ გადაარჩინეს ყაჩაღების, გეგასა და იუფშარას ხელიდან; ძმები მთებად იქცნენ, ყაჩაღების სახელები კი მდინარეებს დარჩათ.

ტბამდე საავტომობილო გზა ზღვისპირიდან 1936 წელს გაიყვანეს, და რიწა საბჭოთა პერიოდში ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული ტურისტული ობიექტი გახდა — დღეში ათასამდე მნახველით. ნაპირზე იოსებ სტალინის აგარაკია, რომელსაც ნიკიტა ხრუშჩოვის აგარაკი ემიჯნება; ორივეში ისტორიული ავეჯი და ინტერიერია შემონახული. 1946 წელს ტბისა და მისი შემოგარენის დასაცავად 16 289 ჰექტარი ფართობის რიწის ნაკრძალი შეიქმნა, რომელიც დღეს რიწის რელიქტური ეროვნული პარკის ნაწილია. ტბისკენ მიმავალ გზაზე, ე. წ. „ჩაბგარის კარნიზზე“, სათვალთვალო მოედანია, რომელსაც ტურისტული ლეგენდები „მშვიდობით, სამშობლოვ“ უწოდებენ.

ტბამდე ზღვისპირიდან, ბზიფის ხეობიდან, დაახლოებით 40 კილომეტრიანი გზაა, რომელიც გეგისა და იუფშარას ხეობებს გაივლის. ნაპირზე სტალინის აგარაკი ექსკურსიებით მოინახულება, აღმოსავლეთ ნაპირზე წიფლნარში ავტოსადგომი და კარვების ადგილებია, ყურეში — ხრეშიანი პლაჟი, სადაც წყალი ტბის დანარჩენ ნაწილზე 1–3 გრადუსით თბილია.

აფხაზეთი ოკუპირებული ტერიტორიაა. საქართველოს კანონმდებლობით რეგიონში შესვლა მხოლოდ ენგურის გამშვები პუნქტიდან არის კანონიერი; რუსეთის მხრიდან შესვლა კანონდარღვევაა. მგზავრობამდე გადაადგილების მიმდინარე პირობები გადაამოწმეთ.