სოხუმის ციხე

სოხუმის ციხე ქალაქის სანაპიროზე დგას, იმ ადგილას, სადაც დიოსკურების სანაპირო მუჰაჯირების სანაპიროში გადადის; მისკენ ვორონოვისა და აბაზინის ქუჩები მიდის. ციხე ქალაქ სოხუმს და სოხუმის მუნიციპალიტეტს ეკუთვნის. ეს ანტიკური დიოსკურიისა და რომაული სებასტოპოლისის ადგილია — ძველი ქალაქის ნანგრევების დიდი ნაწილი ნაპირის დაწევისა და ზღვის შემოჭრის გამო დღეს სოხუმის ყურის ფსკერზეა.

ციხე საკმაოდ დიდი ნაგებობაა, რომლის სამხრეთი ნაწილი ზღვას აქვს მიტაცებული; ეზოს ფართობი დაახლოებით 1 200 კვადრატული მეტრია, გეგმა აღმოსავლეთ-დასავლეთის მიმართულებითაა წაგრძელებული. კუთხეებში კოშკები იდგა, რომელთაგან ორი ჩრდილოეთი უკეთ შემორჩა; სამხრეთ-დასავლეთ კოშკზე მოგვიანებით რესტორანი „დიოსკურია“ დააშენეს, მეოთხე კი თითქმის აღარ იკითხება. 1956 წელს, სანაპიროს მშენებლობისას, ზღვისპირა კედელი ააფეთქეს, და სანაპირო ბულვარი ძეგლს ჩრდილო და სამხრეთ ნაწილებად ჰყოფს. კედლები ყორექვითაა ნაწყობი კირის დუღაბზე. XIX საუკუნის აღწერით ციხე სწორი კვადრატი იყო მაღალი, სქელი კედლით და ორი — აღმოსავლეთისა და დასავლეთის — შესასვლელით.

ციხესთან XIX საუკუნის ბოლოს, 1892 წელს, ვლადიმერ ჩერნიავსკიმ კედლის ფილაზე წარწერა აღმოაჩინა რომაელი მწერლისა და მოხელის ფლავიუს არიანეს სახელით, რომელმაც იმპერატორ ადრიანეს დავალებით 130-იან წლებში ციხე და მისი გარნიზონი დაათვალიერა. ციხის კედლები მძიმე მდგომარეობაშია და სასწრაფო კონსერვაციას საჭიროებს.

ციხე რომაელებმა ააგეს ანტიკური დიოსკურიის ადგილას, რომელიც ძვ. წ. VI საუკუნეში მილეტელმა ბერძნებმა დააარსეს; რომაული სანაპირო სიმაგრე სებასტოპოლისი II საუკუნეში ჩამოყალიბდა, ზოგი მკვლევარი კი რომაელი მეციხოვნეების დგომას ძვ. წ. I საუკუნის მეორე ნახევრიდან ვარაუდობს. ქალაქური ცხოვრება II საუკუნის მეორე ნახევარში აყვავდა, IV–V საუკუნეებში კი ჩაქრა. VI საუკუნის პირველ ნახევარში, ირან-ბიზანტიის ომის დროს, კედლები დაინგრა და იმპერატორ იუსტინიანეს დროს აღდგა; XI–XV საუკუნეებში ციხე ხელახლა გადაკეთდა.

1578 წელს ქალაქი ოსმალებმა დაიპყრეს და ციხე თავიდან ააშენეს — კედლების გასწვრივ ქვით მოპირკეთებული და წყლით სავსე თხრილები გათხარეს, ციხეს კი სუხუმ-კალე ეწოდა. XVIII საუკუნის ბოლოს ციხე აფხაზეთის მთავრის ქელეშ-ბეგ შარვაშიძის რეზიდენცია იყო; 1808 წლის 2 მაისს იგი მოკლეს. 1810 წლის ივლისში რუსეთის ჯარის დესანტმა ხანგრძლივი დაბომბვის შემდეგ ციხე იერიშით აიღო და მასში რუსული გარნიზონი ჩადგა. 1830-იან წლებში გარნიზონს ორი ქვეითი ასეული შეადგენდა, ციხის ირგვლივ კი მალარიული ჭაობები იყო, რომელთა დაშრობა 1840-იანი წლების დასაწყისში გენერალ რაევსკის ინიციატივით დაიწყო.

1866 წლის აფხაზეთის აჯანყებისას 28 ივლისს აჯანყებულებმა სოხუმი დაიკავეს, ციხეში ჩაკეტილი გარნიზონი კი მხოლოდ გამოგზავნილმა დამხმარე ძალამ იხსნა; აჯანყების მეთაურები იმავე წლის დეკემბერში ციხის კედელთან დახვრიტეს. 1877–1878 წლების ომისას ოსმალებმა ქალაქი გაძარცვეს და ციხიდან მარმარილოს ორნამენტირებული შადრევანი წაიღეს, რომელიც დღესაც სტამბოლში, თოფქაფის სასახლის ეზოში დგას. ომის შემდეგ ციხე საპყრობილედ იქცა, სადაც 1905–1907 წლების რევოლუციის დროს პოლიტიკური პატიმრები ისხდნენ; XX საუკუნის პირველ მეოთხედშიც ციხეს ამ დანიშნულებით იყენებდნენ.

ციხის ნაშთები სოხუმის სანაპიროზეა და მათთან ფეხით მიდიან; უახლოესი გაჩერებაა „ბანია“. დათვალიერების პირობები ადგილზე გადაამოწმეთ.

აფხაზეთი ოკუპირებული ტერიტორიაა. საქართველოს კანონმდებლობით რეგიონში შესვლა მხოლოდ ენგურის გამშვები პუნქტიდან არის კანონიერი; რუსეთის მხრიდან შესვლა კანონდარღვევაა. მგზავრობამდე გადაადგილების მიმდინარე პირობები გადაამოწმეთ.