ურეკი — მაგნეტიტის სანაპირო

ურეკი დაბა და ზღვისპირა კლიმატური კურორტია ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში, შავი ზღვის ნაპირზე, ზღვის დონიდან 4 მეტრზე, ოზურგეთიდან 24, ბათუმიდან 60 და ფოთიდან დაახლოებით 20 კილომეტრში; ჩრდილოეთიდან და სამხრეთიდან მას სეფისა და სუფსის შესართავები საზღვრავს, აღმოსავლეთიდან წვერმაღალას მთა აკრავს, დაბაში რკინიგზის სადგურია და ს2 მაგისტრალი გადის, 2014 წლის აღწერით 1 166 კაცი ცხოვრობდა. სახელი სამონადირეო ტერმინია — ტყიანი გაუვალი ადგილი, საიდანაც ნადირის გამორეკვა არ შეიძლება. ჰავა ზღვის სუბტროპიკულია, თბილი უთოვლო ზამთრითა და ცხელი ზაფხულით: წლის საშუალო ტემპერატურა 14,5 გრადუსია, იანვრისა 5,8, ივლისისა 22,6, ნალექი 2 080 მილიმეტრი.

ურეკის განსაკუთრებულობა ქვიშაა: შავი ზღვის კენჭიანი სანაპიროებისგან განსხვავებით აქ წვრილმარცვლოვანი შავი სილაა, რომელიც 2–7 პროცენტ რკინის მაგნეტიტურ მადანს შეიცავს და მომატებულ მაგნიტურ ველს ქმნის — 2014 წელს დუშეთის გეოფიზიკური ობსერვატორიის თანამშრომლებმა მთელ პლაჟზე საშუალოდ 150–250 მიკროტესლა, ადგილ-ადგილ 850-მდე გაზომეს, და ეს ანომალია ბუნებრივ სამკურნალო ფაქტორადაა აღიარებული გულ-სისხლძარღვთა, სუნთქვის, საყრდენ-მამოძრავებელი სისტემისა და ნევროზების სამკურნალოდ. საკურორტო უბანს „მაგნეტიტი“ ჰქვია — მდინარეების კუჩხასა და სეფას შორის 2–2,5 კილომეტრის სიგრძისა და 500–600 მეტრის სიგანის ზოლი, რომლის პლაჟი 1–1,5 კილომეტრია და 60–80 მეტრი სიგანისაა; ზღვა ნაპირთან ზედაპირულია და 20–40 მეტრის მანძილზე ადამიანს ყელამდეც არ სწვდება, რაც ბავშვებისთვის განსაკუთრებით ხელსაყრელია. სანაპიროს 1949 წლიდან გაშენებული ბიჭვინთის ფიჭვის კორომი ჩრდილავს, 1970-იან წლებში „მთის ბროლის“, „კოლხეთისა“ და „მეგობრობის“ მთელი წლის სანატორიუმები აშენდა, დღეს მრავალი სასტუმრო და საოჯახო სახლია.

ურეკის ზღვისპირა მიდამოები, ე. წ. ნაზურგები, წინაისტორიულ ხანაში დასახლებული იყო: სუფსის შესართავთან სხვადასხვა დროს ბრინჯაოს ნივთების რამდენიმე განძი აღმოჩნდა, რომელიც „ურეკის განძის“ სახელითაა ცნობილი და რომელსაც მკვლევრები ძვ. წ. XVIII–XIV საუკუნეებით სხვადასხვაგვარად ათარიღებენ — მათ შორის აქატის თვლიანი ოქროს აგრაფია, რომელიც დღეს საქართველოს ეროვნულ მუზეუმშია. რკინის ხანაში ურეკის მაგნეტიტი რკინის სადნობ ნედლეულად გამოიყენებოდა, 1970-იანი წლების გათხრებისას კი წვერმაღალაზე ადრე რკინის ხანის 72 სამარხიანი სამაროვანი აღმოჩნდა კერამიკით, იარაღითა და სამკაულით. XVIII საუკუნის დასაწყისში სეფისწყლის შესართავთან სეფის ციხე აიგო, რომელშიც 1804 წლისთვის ოსმალეთის გარნიზონი იდგა.

1931 წელს ურეკში 489 ჰექტარზე ციტრუსების მეურნეობა მოეწყო, 1936, 1938 და 1948 წლებში არქეოლოგიური დაზვერვა ჩატარდა. 1944 წელს მაგნეტიტის მოპოვება დაიწყო — სილას რუსთავის მეტალურგიული კომბინატისთვის ურეკის ბანაკის გერმანელი ტყვეები ტვირთავდნენ, და მათ შორის მეცნიერმა ერიხ ანდერემ, რომელსაც გულ-სისხლძარღვთა დაავადება და მძიმე ართრიტი აწუხებდა, შეამჩნია, რომ ქვიშა მასზე დადებითად მოქმედებდა, და საბჭოთა ხელისუფლებას აცნობა. 1949 წელს ქობულეთიდან ფოთამდე გურიის 50-კილომეტრიან საზღვაო ზოლში საკურორტო ზონის მოწყობა გადაწყდა და ბიჭვინთის ფიჭვნარი გაშენდა, მაგნეტიტის უბანში კურორტის მშენებლობა დაიწყო; 1953 წელს ურეკს დაბის სტატუსი მიენიჭა, 1955 წელს მაგნეტიტის ახალი ქვიშები აღმოჩნდა, 1963 წელს პირველი დაკვირვებები, 1977 წლიდან საკურორტო ფაქტორების მიზანმიმართული კვლევა ჩატარდა და 1987 წელს რვასართულიანი დასასვენებელი სახლი „მთის ბროლი“ აშენდა.

ურეკში სამტრედია–ბათუმის ხაზის რკინიგზის სადგურია, დაბაზე ს2 მაგისტრალი გადის, საავტომობილო გზები კი მას ოზურგეთსა და ქობულეთს აკავშირებს; მანქანით ბათუმიდან დაახლოებით საათის, ქუთაისიდან საათნახევრის, ოზურგეთიდან კი ნახევარი საათის სავალია. პლაჟის მომსახურება და საბანაო სეზონი ადგილზე დააზუსტეთ.