კოლხეთის ეროვნული პარკი

კოლხეთის ეროვნული პარკი შავი ზღვის აღმოსავლეთ სანაპიროზე, კოლხეთის დაბლობზე, ფოთის ირგვლივ მდებარეობს და ხუთი მუნიციპალიტეტის — ზუგდიდის, ხობის, სენაკის, აბაშისა და ლანჩხუთის — ტერიტორიას მოიცავს, ასე რომ სამეგრელოსა და გურიის ნაწილია; იგი კოლხეთის დაცული ტერიტორიების ბირთვია. პარკის ფართობი 44 980 ჰექტარია, საიდანაც 29 229 ჰექტარი ხმელეთია, 15 751 — შავი ზღვის აკვატორია ნაბადასა და ჭურიის უბნების გასწვრივ; ხმელეთის ნახევარზე მეტი, 15 742 ჰექტარი, ჭარბტენიანი ტერიტორიაა. პარკი მდინარეების თიკორისა და სუფსის შესართავებს შორის ვაკე სანაპირო დაბლობზე წევს, 0–10 მეტრის სიმაღლეზე, რომელსაც ზღვისგან 100–200 მეტრი სიგანისა და 2–3 მეტრი სიმაღლის ვიწრო დიუნების ზოლი ჰყოფს; ტერიტორიის დიდი ნაწილი ტორფნარი და ჭაობია — ანაკლიის, ჭურიის, ნაბადას, იმნათის, მალთაყვის, გრიგოლეთისა და ფიჭორის ტორფნარები, სადაც ტორფის ფენა ადგილ-ადგილ 12 მეტრს აჭარბებს და ბოლო 4 000–6 000 წლის განმავლობაში დაილექა. პარკში ფიჭორი, ყუყანი, დედაბერა, ცივა და სხვა ნელდინებიანი მდინარეები ჩაედინება, ტბებიდან კი ყველაზე დიდი პალიასტომია — ზღვისგან ქვიშის დიუნებით გამოყოფილი და ფიჭორის წყლით გამტკნარებული 3 მეტრამდე სიღრმის ლიმანი — და პატარა პალიასტომი, იმნათი და პარტოწყალი.

კოლხეთის ჭაობები მესამეულ პერიოდში ევრაზიაში გავრცელებული ტროპიკული და სუბტროპიკული ეკოსისტემის ნაშთია. ჰავა თბილი და ნოტიოა — წელიწადში 1 500–1 600 მილიმეტრი ნალექი თანაბრად ნაწილდება, იანვრის საშუალო ტემპერატურა 4,5 გრადუსია, აგვისტოსი 22. ჭაობიანი ტყეები წვერიანი მურყანით, ლაფნით, იმერულ, ძოროხისა და ჰარტვისის მუხებით, კოლხური სუროთი, წყავითა და შქერითაა შემდგარი, ტორფნარებში სფაგნუმის სამი სახეობა, მრგვალფოთოლა დროზერა და ბეწვნაყოფა ისლი იზრდება — მცენარეები, რომლებიც საქართველოში სხვაგან არ გვხვდება — დიუნებზე კი ქაცვი და ზღვის პანკრაციუმი. ფაუნაში შველი, გარეული ღორი, წავი, ტურა, ჭაობის კუ და ტრიტონები, აკვატორიაში აფალინა, ჩვეულებრივი დელფინი და ზღვის ღორი; პალიასტომში 88 სახეობის თევზია. პარკი მიგრირებადი ფრინველების მთავარი გასაჩერებელი და ზამთრობის ადგილია — 194 სახეობა, მათ შორის ხუჭუჭა ვარხვი, დიდი მყივანი არწივი, შავი ყარყატი, წერო, დიდი თეთრი ყანჩა და იშვიათად თეთრკუდა ფსოვი — და მდინარე რიონის შესართავის 9 კილომეტრიანი მონაკვეთი შავი ზღვის ზუთხისებრთა ტოფობის ორი ადგილიდან ერთ-ერთია, მეორე დუნაია.

კოლხეთის დაბლობი ძველი კოლხეთის სამეფოს ბირთვი იყო, სადაც ძვ. წ. VI–V საუკუნეებში მილეტელმა ბერძნებმა ფაზისისა და გიენოსის სავაჭრო ფაქტორიები დააარსეს; ბერძნული მითოლოგიისთვის კოლხეთი ოქროს საწმისისა და მედეას ქვეყანაა. 1920-იან წლებში საბჭოთა ხელისუფლებამ ეკონომიკის განვითარებისთვის ჭაობების ფართომასშტაბიანი დაშრობა დაიწყო, რამაც ჭარბტენიან ეკოსისტემას სავალალო ზიანი მიაყენა; 1935 წელს (სხვა ცნობით 1947) კოლხეთის დაბლობისთვის დამახასიათებელი რელიქტური ფლორისა და ფაუნის დასაცავად კოლხეთის სახელმწიფო ნაკრძალი შეიქმნა, რომლის ფართობი 500–561 ჰექტარს არ აღემატებოდა, მაგრამ დიდი სამეცნიერო მნიშვნელობა ჰქონდა.

1996 წელს ცენტრალური კოლხეთის ჭარბტენიან ტერიტორიებს რამსარის კონვენციის საერთაშორისო მნიშვნელობის სტატუსი მიენიჭა, 1998–1999 წლებში კი მსოფლიო ბანკისა და გლობალური გარემოსდაცვითი ფონდის მხარდაჭერით, სანაპირო ზონის ინტეგრირებული მართვის პროექტის ფარგლებში, ნაკრძალისა და მიმდებარე ჭაობების ბაზაზე კოლხეთის ეროვნული პარკი დაარსდა. 2000-იანი წლების დასაწყისში ადგილობრივი და საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაციები, მათ შორის „მწვანე ალტერნატივა“, ყულევის ნავთობტერმინალის მშენებლობას ეწინააღმდეგებოდნენ — 2002 წლის ბოლოს ტერმინალის პროექტი შეჩერდა, თუმცა პარკის საზღვაო ნაწილი ნავთობისა და გაზის მოპოვების ნებართვებს დღემდე ემიჯნება. პარკი ვიზიტორებისთვის 2007 წელს გაიხსნა და პირველ წელს ათასი ადამიანი მიიღო; 2007 წლის 24 ოქტომბრიდან კოლხეთის ეკოსისტემა იუნესკოს წინასწარ სიაში იყო, 2021 წელს კი „კოლხეთის ტროპიკული ტყეები და ჭარბტენიანი ტერიტორიები“ — პარკის ჩათვლით — მსოფლიო მემკვიდრეობის ნუსხაში შევიდა.

პარკში ვიზიტორთა ცენტრი და სასტუმრო მუშაობს; პარკი ფოთის გარშემო მდებარეობს, ფოთი კი ქუთაისიდან გზით დაახლოებით 110 კილომეტრია, საათნახევრის სავალი. ნავით ტურები პალიასტომის ტბასა და მდინარე ფიჭორზე ტარდება, 3 კილომეტრიდან 10 კილომეტრზე მეტი სიგრძის მარშრუტებზე; პარკში ასევე შეიძლება ფრინველებზე დაკვირვება, ლაშქრობა, ცხენით სეირნობა, ყვინთვა და სპორტული თევზაობა. ჯავშანი და ფასები დაცული ტერიტორიების სააგენტოსთან დააზუსტეთ.