ლიკანის სასახლე

ლიკანის სასახლე, რომელსაც რომანოვების სასახლესაც უწოდებენ, ბორჯომის მახლობლად, მტკვრის ნაპირზე დგას. ის ასიმეტრიული გეგმითაა აგებული და საგანგებოდ მოწყობილ ტერასაზეა განთავსებული; ერთმანეთისგან განსხვავებული ფასადების მორთულობა იმდროინდელი არქიტექტურის ტენდენციებს ასახავს. სტილს მავრიტანულს უწოდებენ, სასახლის საერთო ფართობი კი 690 კვადრატული მეტრია. სასახლის ირგვლივ ვრცელი პარკი ორანჟერეით მოეწყო.

სასახლეში ისტორიული ექსპონატებია დაცული: მაგიდა, რომელიც რომანოვებს ნაპოლეონმა აჩუქა, ირანის შაჰის ნაჩუქარი სავარძელი, პეტრე I-ის ხელით კაკლის ხისგან დამზადებული მაგიდა და რომანოვების დროინდელი ბილიარდის მაგიდა. ზოგი ცნობით, აქვეა რუსული ღუმელი ბორჯომის ხეობის ცხოველების გამოსახულებებით, ცენტრალური შესასვლელის თაღს კი ფაიფურის თუთიყუში ამშვენებს, რომელიც ჰაერის ნაკადზე ბრუნავს. დიდი მთავრის კაბინეტი მოგვიანებით სტალინს ეკავა; ამბობენ, რომ ორი ლურსმანი — ერთი მაგიდაზე ქუდისთვის, მეორე კედელზე პალტოსთვის — თავად სტალინმა ჩაჭედა. პეპლების საძინებლის კედლები პეპლებითაა მოხატული, ხოლო ორმხრივ სავარძელს „წაკიდებულ წყვილს“ ეძახიან. ავეჯის ნაწილი სიმონ ჯანაშიას სახელობის საქართველოს მუზეუმში ინახება.

სასახლის იერი რომანოვების ხანაში სერგეი პროკუდინ-გორსკის ფერად ფოტოებზეა აღბეჭდილი.

სასახლე დიდი მთავრის, ნიკოლოზ მიხეილის ძე რომანოვისთვის აშენდა 1892–1895 წლებში. პროექტი ლეონ ბენუამ შეადგინა, მშენებლობას კი თბილისელი არქიტექტორი ლ. ბილფელდი ხელმძღვანელობდა. ბორჯომის დიდმთავრული მამული 69 513 დესეტინას მოიცავდა. 1898 წელს სასახლის გასანათებლად ლიკანში ჰიდროელექტროსადგური აშენდა — პირველი რუსეთის იმპერიაში.

საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ სასახლე სახელმწიფო საკუთრებაში გადავიდა და წლების განმავლობაში ფუნქციას იცვლიდა. აქ ხშირად ისვენებდნენ საბჭოთა სახელმწიფოს პირველი პირები, მათ შორის იოსებ სტალინი. დამოუკიდებელ საქართველოში სასახლე პრეზიდენტის საზაფხულო რეზიდენცია გახდა. 2016 წელს გამოცხადდა, რომ სასახლე აღდგენისა და რეკონსტრუქციის შემდეგ მუზეუმად იქცეოდა; სამუშაოები სამ წლამდე უნდა გაგრძელებულიყო და ამ ხნის განმავლობაში სასახლე დახურული იქნებოდა.

სასახლე ლიკანშია, ბორჯომის ცენტრიდან დაახლოებით 0,9 კილომეტრში. ზოგი ცნობით, იგი სასტუმრო „ბორჯომი ლიკანის“ კერძო ტერიტორიაზე მდებარეობს და ვიზიტორებისთვის ხელმისაწვდომი არ არის. ვიზიტის შესაძლებლობა ადგილზე დააზუსტეთ.

ლიკანში მთავრდება ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკის ლიკანის ხეობის ბილიკი (7 კმ, დაახლოებით 4 საათი), რომელიც ლიკანის მცველთა საგუშაგოდან (900 მ) იწყება. ლიკანში ცხენის დაქირავებაც შეიძლება ადგილობრივებისგან — გამყოლით დღეში 60 ლარად ან საათში 30 ლარად.