კამანის მონასტერი

კამანის მონასტერი სოფელ კამანში დგას, სოხუმის ჩრდილოეთით, სოხუმი–აწრას გზაზე, ქალაქიდან 20–25 წუთის სავალზე; სოფელი სოხუმის მუნიციპალიტეტშია. ადგილი, რომელსაც კომანსაც უწოდებენ, ადგილობრივი აფხაზურ-ქართული გადმოცემით წმინდა იოანე ოქროპირს უკავშირდება: კონსტანტინოპოლიდან შავი ზღვის სანაპიროსკენ გადასახლებული წმინდანი, გადმოცემით, აქ გარდაიცვალა და აქვე დაიკრძალა, სანამ 438 წელს მისი ნაწილები კონსტანტინოპოლში არ გადაასვენეს. 1884 წელს ბერძენმა მეცნიერმა კონსტანტინოს ვრისისმა ივარაუდა, რომ ოქროპირის გარდაცვალების ადგილი პონტოს კომანა კი არა, სწორედ კამანი იყო; ისტორიული წყაროები ამ გადმოცემას არ ადასტურებენ.

შუა საუკუნეების ქვის ნაგებობიდან მხოლოდ საძირკველი შემორჩა — ერთნავიანი დარბაზული ეკლესიისა, რომელსაც გარეთ გამოწეული აფსიდი არ ჰქონდა და შიგნით საკურთხევლის ნახევარწრე ჰქონდა; მას საკურთხევლისა და დასავლეთ კედლის ორი ვიწრო სარკმელი ანათებდა. სამრეკლოს მშენებლობისას მიწაში ერთი ტონის წონის, კირქვის მთლიანი ლოდისგან გამოკვეთილი სარკოფაგი იპოვეს. დღევანდელი ტაძარი ამ საძირკველზე 1980-იან წლებში აღადგინეს; იოანე ოქროპირის სახელობის ეკლესიაში ქვის საფლავია, რომელსაც გადმოცემა წმინდანისას უწოდებს, და მისი წმინდა ნაწილების ნაწილაკიანი ხატი. მონასტერს წელიწადში 50 000-მდე მომლოცველი და ტურისტი სტუმრობს.

რუსეთის იმპერიის პერიოდში, 1898 წელს, კამანში ბასილისკე კომანელისა და იოანე ოქროპირის სახელობის დედათა მონასტერი დაარსდა; მთავარი ტაძარი ძველი ეკლესიის საძირკველზე აიგო და 1900 წელს წმინდა ბასილისკეს სახელზე აკურთხეს, 1901 წელს კი საერთო-საცხოვრებელი მონასტერი გაიხსნა, რომელშიც 1906 წლისთვის 200-მდე მონაზონი იყო. მონასტერს ქვის კორპუსები, წისქვილი და საფუტკრე ჰქონდა. რევოლუციის შემდეგ იგი დაიხურა, ტაძარი დაინგრა, შენობები სხვადასხვა საჭიროებისთვის გამოიყენეს.

1980-იანი წლების ბოლოს ტაძარი აფხაზი იური ანუას თაოსნობით აღადგინეს, და 1990 წელს სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქმა ილია II-მ აკურთხა. 1993 წლის ივლისში, აფხაზეთის ომის დროს, მონასტერს შეიარაღებული ფორმირებები შეესივნენ; იური ანუა და ქართველი მღვდელი ანდრია ყურაშვილი მოკლეს — ეს მოვლენა კამანის ხოცვა-ჟლეტის სახელითაა ცნობილი. 2001 წლიდან მონასტერში ბერები ცხოვრობენ, 2011 წლის 10 თებერვალს კი იგი დე ფაქტო ხელისუფლებამ საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მიერ არაღიარებულ საეკლესიო სტრუქტურას გადასცა. საქართველომ ეკლესია კულტურული მემკვიდრეობის ნუსხაში შეიტანა და 2015 წელს ძეგლის ფიზიკური მდგომარეობა მძიმედ შეაფასა.

მონასტერი სოხუმიდან აწრას გზით, 20–25 წუთის მანძილზეა; ტაძარი მოქმედია.

აფხაზეთი ოკუპირებული ტერიტორიაა. საქართველოს კანონმდებლობით რეგიონში შესვლა მხოლოდ ენგურის გამშვები პუნქტიდან არის კანონიერი; რუსეთის მხრიდან შესვლა კანონდარღვევაა. მგზავრობამდე გადაადგილების მიმდინარე პირობები გადაამოწმეთ.