ოზურგეთის ისტორიული მუზეუმი

ოზურგეთის ისტორიული მუზეუმი გურიის შვიდ მუზეუმს შორის უძველესია და ქალაქ ოზურგეთში, გიორგი ჭანტურიას ქუჩაზე, ყოფილი მე-18 არმიის საბრძოლო დიდების მუზეუმის 1978–1981 წლებში აგებულ შენობაშია განთავსებული, რომელშიც 1991 წლის აპრილში გადავიდა; მას გურიანთაში (2008), დვაბზუს ეთნოგრაფიული (2009) და ლიხაურში ექვთიმე თაყაიშვილის (2010) ფილიალები აქვს. მუზეუმში ექვს ათასზე მეტი ექსპონატია, რომელთა ქრონოლოგია ძვ. წ. IX ათასწლეულიდან დღემდე მოიცავს: ნეოლითის მასალა, კოლხური კულტურის ადრე, შუა და გვიან ბრინჯაოს ხანის ნივთები — კოლხური ცულები, თოხები, ბრინჯაოს პლასტიკის იშვიათი ნიმუშები —, ადრე ანტიკური ხანის ოქროსა და ვერცხლის ნივთები და 1989 წელს გადმოცემული ურეკის განძის ნაწილი. აქვეა ეკადიის ტაძრის ასომთავრული წარწერა, რომელშიც გურიელთა მამამთავარი კახაბერ I გურიელი იხსენიება, ვაშნარის ნაქალაქარში აღმოჩენილი წყალსადენის მილები, სვეტისთავები, სასაკმევლე, სარკმლის მინა, აგური და კრამიტი, დვაბზუს უსახელო ბაზილიკის ვერძისთავიანი არქიტექტურული დეტალები.

ნუმიზმატიკურ კოლექციაში ძვ. წ. VI–III საუკუნეების კოლხური თეთრი, ალექსანდრე მაკედონელის ოქროს მონეტა, გიორგი III-ის, თამარ მეფის, რუსუდანის, ლაშა-გიორგის, სიმონ I-ისა და ერეკლე II-ის მონეტები, თურქული ახჩები, ოზურგეთის განძის 144 მონეტა, ცხემლისხიდში აღმოჩენილი 10 პოლონური ვერცხლის მონეტა და საბჭოთა ფულის ნიშნებია. ეთნოგრაფიულ, დოკუმენტურ, ჰერალდიკურ და სახვითი ხელოვნების განყოფილებებს შორის ორი რელიქვია გამოირჩევა: მიურატების ფრანგული დაშნა და 1841 წლის გურიის აჯანყების მეთაურის ამბაკო შალიკაშვილის „ყამა“ — 60 სანტიმეტრის სიგრძის, 5 სანტიმეტრის სიგანის პირისა და ძვლით შემკული შავი 10-სანტიმეტრიანი ვადის ხმალი, რომელიც მუზეუმმა 1925 წელს შეიძინა, — და იმავე აჯანყების საბრძოლო ბუკი.

1924 წლის აპრილში განათლების სახალხო კომისარიატის დავალებით გურიაში აკაკი შანიძე და შალვა ამირანაშვილი ჩავიდნენ სიძველეების აღსარიცხად: ეკლესია-მონასტრებიდან გატანილი ნივთების ძირითადი ნაწილი ოზურგეთის სამაზრო გლეხთა კომიტეტის შენობაში ინახებოდა, ლიხაურის მრავალრიცხოვანი სიძველეებიდან ეტრატის ხელნაწერის ერთი ნაწილიღა იყო გადარჩენილი. მათ ოზურგეთი, შემოქმედი, ლიხაური, ჯუმათი, ბაილეთი, ასკანა, ჩოხატაური, ერკეთი და ხიდისთავი მოიარეს, გადარჩენილი თბილისში წაიღეს და შანიძის ინიციატივით იმავე აპრილში ოზურგეთში გურიის საეთნოგრაფიო მუზეუმი დაარსდა, რომლის ფონდს სამი ხელნაწერი და ორი ძველი ნაბეჭდი წიგნი დაედო საფუძვლად; ამ მუზეუმის შემდგომი ბედი უცნობია. 1936 წლის 1 აპრილს წითელგვარდიელთა და პარტიზანთა საზოგადოების ბაზაზე მახარაძის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი შეიქმნა, რომელსაც საზოგადოებამ 200 საბრძოლო იარაღი — კაჟიანი თოფები, დამბაჩები, სატევრები, ხმლები — გადასცა; მუზეუმი ქალაქის საბჭოს შენობაში ერთ ოთახში იყო, შემდეგ გურიის გამზირზე მეორე სართულის 402 კვადრატული მეტრი დაეთმო, პირველი დირექტორი ნიკოლოზ სამსონია მეორე მსოფლიო ომში დაიღუპა.

1974 წელს მუზეუმი დიმიტრი გურიელის სასახლეში გადავიდა, 1977–1978 წლებში საბჭოთა და რევოლუციამდელი ექსპოზიციები და არქეოლოგიის, ეთნოგრაფიის, ხელოვნების, ხელნაწერებისა და ნუმიზმატიკის განყოფილებები შეიქმნა, 1989 წელს სალხინოს არქეოლოგიური ბაზიდან ურეკის განძის მასალა გადმოეცა, 1991 წლის აპრილში კი მე-18 არმიის საბრძოლო დიდების მუზეუმის შენობაში განთავსდა. 2002 წლის აგვისტოში მუზეუმს ოზურგეთის ისტორიული მუზეუმი ეწოდა; 2002–2010 წლებში სახურავის დაზიანების გამო დამთვალიერებელთა მიღება შეჩერებული იყო, სამეცნიერო მუშაობა კი გრძელდებოდა, და ამავე წლებში გურიანთას, დვაბზუსა და ლიხაურის ფილიალები გაიხსნა.

მუზეუმი ოზურგეთში, გიორგი ჭანტურიას ქუჩა № 1-შია; ოზურგეთში თბილისიდან და ბათუმიდან სამარშრუტო ტაქსი დადის, ბათუმიდან მანქანით დაახლოებით ერთი საათია. მუშაობს ყოველდღე 10-დან 18 საათამდე, შესვლა უფასოა.