ბახმარო

ბახმარო დაბა და მაღალმთიანი კლიმატური კურორტია ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტში, მესხეთის ქედზე, მდინარე ბახვისწყლის ხეობაში, ტყის ზონის ზედა საზღვართან — ზღვის დონიდან 1 926–2 050 მეტრზე, შავი ზღვიდან პირდაპირი ხაზით 50 კილომეტრში, ჩოხატაურიდან 52 და ოზურგეთიდან, უახლოესი რკინიგზის სადგურიდან, 72 კილომეტრში. კურორტი ქვაბულშია, რომელსაც აღმოსავლური ნაძვის, კავკასიური სოჭისა და ფიჭვის მარადმწვანე ტყე არტყია; დასავლეთიდან ქვაბული ღიაა და ხეობაში ზღვის თბილი ბრიზი იჭრება, რაც მთისა და ზღვის ჰავის იშვიათ ნარევს ქმნის — ეს ბახმაროს მთავარი სამკურნალო ფაქტორია. მთა-ველის ქარები (2–3 მეტრი წამში) ჰაერს მუდამ სუფთასა და გამჭვირვალეს ინარჩუნებს, გაფანტული ულტრაიისფერი გამოსხივება მაღალია. წლის საშუალო ტემპერატურა 3,4 გრადუსია, იანვრისა −5,2, აგვისტოსი 13,4; თოვლის საფარი ზოგჯერ 4–5 მეტრს აღწევს და ნოემბრიდან მაისამდე, ექვს თვეს დევს; წელიწადში 1 975 საათი მზე ანათებს, 1 900 მილიმეტრი ნალექი მოდის, 102 დღე ნისლიანია. კურორტი სასუნთქი ორგანოების არატუბერკულოზური დაავადებების, სისხლნაკლებობის, ნევრასთენიისა და ლიმფადენიტის სამკურნალოდაა ნაჩვენები — ადგილობრივთა რწმენით სრული ეფექტისთვის 21 დღე სჭირდება — და 1932 წლიდან ზამთრის კურორტადაც განიხილება, თუმცა სეზონი დღესაც, როგორც 150 წლის წინ, ზაფხულის თვენახევარ-ორი თვეა.

ბახმაროს იერსახეს ხის სვეტებზე შემდგარი, ყავრით გადახურული, აივნიანი დაბალი სააგარაკო სახლები ქმნის, რომლებიც სვეტებით მიწიდან მეტრნახევარ-ორ მეტრზეა აწეული; მოქმედი წესებით ბახმაროში მხოლოდ ხითა და ბუნებრივი ქვით მოპირკეთებული სახლების აშენება შეიძლება. ტყის ზემოთ სუბალპური ტანბრეცილი არყნარი და ცირცელი, მერე კოლხური მაღალბალახეულობა და ალპური მდელოებია. სახელის ერთი ახსნით „ბახ“ სვანურად გადასასვლელია და „მარო“ — კაცი, ლეგენდით კი თურქებმა მოტაცებული თავადის ასული მარო მდევარს ხანჯლით განგმირული დაუტოვეს და ქვაზე მისივე სისხლით დააწერეს: „ბახ მარო“ — ნახეთ თქვენი მარო.

ბახმარო და მის ირგვლივ 30 000 დესეტინა (დაახლოებით 33 000 ჰექტარი) მიწა გურიის ფეოდალ ერისთავებს ეკუთვნოდა, რომლებიც აქ ღორჯომის ხეობიდან ამოყვანილი საქონლისთვის „ბალახის ბაჟს“ იღებდნენ. სამკურნალო ადგილს პირველად ოზურგეთის მაზრის ექიმმა არტემ დავიდიანცმა მიაქცია ყურადღება: მწყემსებისგან გაიგო, რომ ზაფხულის საძოვრების ჰავა ციებისგან იცავდა, 1892 წელს ციებიანი პაციენტები გურიის მთებში გაგზავნა, მომდევნო წელს — ტუბერკულოზიანებიც, და გამოჯანმრთელებულთა დაბრუნების შემდეგ მთები თავად მოიარა და ბახმარო აირჩია; იქ პატარა სახლი აიშენა და გურულებს აგარაკების აშენება ურჩია. 1894 წელს უკვე საზაფხულო სახლები იდგა, 1895 წელს ასამდე მოაგარაკე, მეტწილად გურიის ინტელიგენცია, ისვენებდა, 1896 წელს ეთნოგრაფმა თედო სახოკიამ რამდენიმე სახლი აღწერა და მიწები სახაზინო საკუთრებაში გადავიდა. 1899 წელს სახალხო თეატრი გაიხსნა (1905 წელს დაიწვა, 1913 წელს ახალი აიგო), 1900 წელს „ბახმაროს მომხმარებელთა საზოგადოება ჯანმრთელობა“ ჩამოყალიბდა, 1908–1914 წლებში უბნებში წყაროს წყალი გაიყვანეს, 1913–1917 წლებში კომპოზიტორ ვიქტორ დოლიძის სიმებიანი ორკესტრი უკრავდა.

1923 წელს ბახმარო რესპუბლიკური მნიშვნელობის კურორტად გამოცხადდა; 1932–1933 წლებში პროფესორ გავრილენკოს ექსპედიციამ ათი ბავშვით კურორტზე მთელი წელი გაატარა და დაასკვნა, რომ ზამთრის პირობები მკურნალობისთვის კიდევ უფრო ეფექტურია. 1934 წლისთვის პოლიკლინიკა, აფთიაქი და სანატორიუმი მოქმედებდა; 1938 წლის 16 აგვისტოს ბახმაროში პირველი ავტომობილი ავიდა — ჩოხატაურიდან 4 საათსა და 20 წუთში. 1940 წლის წიგნი ბახმაროს ევროპის უმაღლეს კურორტებზე მაღლა აყენებდა: სენ-მორიცი 1 855 მეტრზეა, აროზა 1 720, დავოსი 1 560, ბახმარო — 2 050. 1940-იანი წლების ბოლოს აქ ტუბერკულოზს ახალგაზრდა ედუარდ შევარდნაძე მკურნალობდა. ასფალტიანი გზა 1980-იან წლებში გაიყვანეს, 1997 წელს ეკლესია აშენდა, 2012 წელს სასტუმრო და კინოთეატრი, 2017 წელს ახალი გენერალური გეგმა დამტკიცდა, 2019–2021 წლებში ელექტრომომარაგება განახლდა, 2020 წლის 1 იანვრიდან ბახმარო დაბაა.

ბახმარო ჩოხატაურიდან 52 კილომეტრშია, მანქანით დაახლოებით ერთ საათში. ოქტომბრიდან მაისამდე გზა თოვლის გამო დაკეტილია. სეზონი ივნისიდან სექტემბრამდეა; ღამისთევა ადგილობრივ აგარაკებსა და სასტუმროებშია, ტრანსპორტი და მომსახურება კი ადგილზე დააზუსტეთ. ვაკიჯვრიდან (23 კილომეტრი), მთისპირიდან (28) და ხიდისთავიდან (29) საფეხმავლო და საცხენოსნო ბილიკებია.