წყალტუბოს კურორტი

წყალტუბო ქუთაისიდან ჩრდილო-დასავლეთით 9 კილომეტრში, ზღვის დონიდან 120 მეტრზე, ფართო ქვაბულში დგას, რომლის ცენტრში მინერალური წყლის პარკია. კურორტის მთავარი სიმდიდრე რადონ-კარბონატული, რბილი, კამკამა და უსუნო წყალია, რომელიც მიწიდან 33–35 °C ტემპერატურით ამოდის — აბაზანებისთვის არც გათბობა სჭირდება და არც გაგრილება, ამიტომ ავადმყოფი პირდაპირ გამდინარე წყაროს წყალში ჯდება. ამ თვისებამ წყალტუბო ევროპის ბალნეოლოგიურ კურორტებს შორის იშვიათ ადგილად აქცია. წყალი სისხლის მიმოქცევის, ნერვული, საყრდენ-მამოძრავებელი, გინეკოლოგიური და კანის დაავადებების სამკურნალოდ გამოიყენება, სამკურნალო კურსი 20–24 დღეა, ხოლო 1970-იანი წლებიდან კურორტმა სპელეოთერაპიაც აითვისა — ფილტვის დაავადებების დროს ავადმყოფები მიმდებარე მღვიმეების გრილ, მტვრისგან თავისუფალ ჰაერში რჩებიან.

ქალაქის გეგმა 1950–1951 წლების რადიალური პროექტის ნაყოფია: ცენტრალური პარკისა და აბანოების გარშემო წრეში 19 სანატორიუმი, 9 აბანო და ბალნეოლოგიის სამეცნიერო ინსტიტუტის ფილიალი განლაგდა. შენობები სტალინური კლასიციზმისა და ქართული დეკორატიული ხუროთმოძღვრების შერწყმას წარმოადგენს — სვეტებიანი პორტიკები, მოზაიკები, ჩუქურთმიანი ფასადები და ფართო კიბეები. მე-6 წყაროს აბანო 1950–1951 წლებში მხოლოდ სტალინისთვის აშენდა და მისი კერძო აუზი დღესაც ჩანს; მე-9 აბანოს ფრიზზე ბელადი გამოსახულია. 1960–1970-იან წლებში ქალაქში 22 სანატორიუმი და 5 800 საწოლი იყო, წელიწადში 125 000 დამსვენებელი ჩამოდიოდა და მოსკოვიდან პირდაპირი მატარებელი დადიოდა.

1991 წელს საბჭოთა კავშირის დაშლამ კურორტი გააჩერა, 1993 წლიდან კი აფხაზეთიდან დევნილი 9 000-მდე ადამიანი — ძირითადად ქალები და ბავშვები — ცარიელ სანატორიუმებში დასახლდა. დღევანდელი წყალტუბო ამ ორი ფენის ნაზავია: მომუშავე აბანოები, განახლებული პარკი და რამდენიმე აღდგენილი სასტუმრო ერთ მხარეს, მიტოვებული „მეგობრობა“, „თბილისი“, „მეშახტე“ და „იმერეთი“ მეორე მხარეს, სადაც ტყე ფასადებს არღვევს და მოზაიკები მწვანეში იკარგება. სწორედ ეს კონტრასტი იზიდავს ფოტოგრაფებსა და ურბანული მემკვიდრეობის მოყვარულებს.

წყალტუბოს წყლების ხსენება VII–IX საუკუნეებს უკავშირდება, XIII საუკუნეში კი ტერიტორია გელათის მონასტერს ეკუთვნოდა. ევროპული მეცნიერებისთვის წყაროები პეტერბურგის აკადემიის წევრმა, გერმანელმა მოგზაურმა იოჰან გიულდენშტედტმა აღწერა, რომელიც აქ 1772 წლის 14 აგვისტოს იყო; მისი სამოგზაურო ჟურნალი ბერლინში 1782 წელს გამოქვეყნდა. წყლის ქიმიური შედგენილობა 1815 წელს კლაპროტმა, 1898 წელს სტრუვემ და 1913 წელს კუპცისმა შეისწავლეს — სწორედ ამ ბოლო კვლევამ დაადასტურა წყლის სამკურნალო თვისებები.

1920 წელს წყაროების ტერიტორია სახელმწიფოს საკუთრებაში გადავიდა და წყალტუბომ ბალნეოლოგიური კურორტის ფუნქცია შეიძინა; 1925 წელს პირველი სამკურნალო შენობა აიგო, 1926 წლიდან კი მასშტაბური სანატორიუმების მშენებლობა დაიწყო. 1931 წელს საქართველოს მთავრობის დადგენილებით წყალტუბო კურორტად და ბალნეოთერაპიის ცენტრად გამოცხადდა — იმავე წელს აქ სტალინი ჩამოვიდა. 1938 წელს სოფელმა დაბის, 1953 წელს კი ქალაქისა და საკავშირო მნიშვნელობის კურორტის სტატუსი მიიღო. 1950–1951 წლების გენერალური გეგმა რადიალურ ქალაქს ითვალისწინებდა: „მეგობრობა“ (1937–1940), „თბილისი“ (1951), „მეშახტე“ (1952), „მეტალურგი“ (1957), „იმერეთი“ (1961) და სხვები პარკის გარშემო წრეში ჩადგნენ. 1930-იან წლებში მდინარე წყალტუბოს კალაპოტის ჩაკეტვით ხელოვნური „ცივი ტბა“ შეიქმნა.

1991 წელს საბჭოთა კავშირის დაშლასთან ერთად კურორტი დაცარიელდა, 1993 წლიდან კი სანატორიუმები აფხაზეთიდან დევნილთა საცხოვრებლად იქცა. 2012 წლის 14 სექტემბერს რეაბილიტაციის პროექტი გამოცხადდა, 2014 წელს 16 ისტორიული შენობიდან 12-ისთვის ძეგლის სტატუსის მინიჭება შემოთავაზდა, 2019 წლის 19 დეკემბრის მთავრობის განკარგულებით კი ქალაქის ახალი ქალაქთმშენებლობითი გეგმის შემუშავება დაევალა. დევნილების ახალ საცხოვრებლებში გადაყვანა და სანატორიუმების ინვესტორებისთვის გადაცემა დღემდე გრძელდება.

წყალტუბო ქუთაისიდან მანქანით დაახლოებით 20 წუთშია, სამარშრუტო ტაქსი ქუთაისის ცენტრალური ავტოსადგურიდან დადის; ქუთაისის აეროპორტი დაახლოებით 22 კილომეტრშია. მინერალური წყლის პარკი და მომუშავე აბანოები ქალაქის ცენტრშია; პარკი და ქუჩები ღიაა და უფასო. სამკურნალო კურსი 20–24 დღეა და ექიმის დანიშნულებით იწყება; პროცედურებისა და ფასების შესახებ ინფორმაციას თავად აბანოები და სასტუმროები იძლევიან. მიტოვებული სანატორიუმები კერძო ან სახელმწიფო საკუთრებაა და ზოგიერთში დღემდე დევნილები ცხოვრობენ — შენობებში შესვლა მხოლოდ მფლობელისა და მაცხოვრებლების ნებართვით შეიძლება.