ფარავნის ტბა

ფარავნის ტბა ჯავახეთის ვულკანური მთიანეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილშია გაწოლილი, სამსრისა და ჯავახეთის ქედებს შორის მდებარე ქვაბულში, ზღვის დონიდან 2 073 მეტრზე. სარკის ფართობი 37,5 კვადრატული კილომეტრია, აუზისა — 234 კვადრატული კილომეტრი; საშუალო სიღრმე 2,2 მეტრია, მაქსიმალური — 3,3 მეტრი, წყლის მოცულობა 91 მილიონი კუბური მეტრი. სანაპირო ხაზი დაკბილულია და ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან სამხრეთ-დასავლეთისკენაა მიმართული; ფსკერი თითქმის ბრტყელია და ამავე მიმართულებით ნელ-ნელა ღრმავდება, ჩრდილოეთი და აღმოსავლეთი ნაპირები დაბალი და დაუნაწევრებელია.

ქვაბული მაშინ წარმოიქმნა, როცა სამსრის ქედიდან ჩამოსულმა პლეისტოცენის ახალგაზრდა ვულკანურმა ნაკადმა მდინარის ხეობა გადაკეტა; ფსკერი დროთა განმავლობაში ტბიური დანალექების რამდენიმე ათეული მეტრის სისქის ფენამ დაფარა. წყალშემკრები აუზი ძლიერ დანაპრალიანებული ვულკანური ქანებითაა აგებული, რომლებსაც მთა-მდელოს შავმიწა ნიადაგები ფარავს, მცენარეულობა კი ძირითადად ბალახეულია. მკაცრი კლიმატის გამო ტბის ირგვლივ ხეებიდან მხოლოდ კავკასიური ფიჭვი ხარობს. სიღრმის სიმცირის მიუხედავად, წყალმცენარეები სუსტადაა განვითარებული, რასაც ძლიერ ქარებსა და ქარისგან დაცული უბეების უქონლობას მიაწერენ.

ტბა თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით საზრდოობს. მასში მცირე მდინარეები — შაორი, საბადოსწყალი და ფარავნისწყალი — და რამდენიმე პერიოდული ნაკადი ჩაედინება, სამხრეთი ნაწილიდან კი მდინარე ფარავანი გამოედინება, რომელიც მტკვარს მარჯვნიდან ერთვის და ტბიდან წელიწადში 45 მილიონ კუბურ მეტრ წყალს გაიტანს. წყალი მტკნარია (80 მგ/ლ). დონე ყველაზე დაბალია ოქტომბერ-ნოემბერში, ყველაზე მაღალი — მაის-ივნისში. დეკემბრიდან მთელი ზამთარი ტბა სქელი ყინულითაა დაფარული, რომლის სისქე 47-დან 73 სანტიმეტრამდე მერყეობს.

ტბა თევზით მდიდარია და მეთევზეებში პოპულარულია: აქ გვხვდება კალმახი, კობრი, ხრამული, რიპუსი, მტკვრის წვერა და სხვა სახეობები. ტბის ირგვლივ სოფლები ფოკა, ვლადიმიროვკა, ტამბოვკა და როდიონოვკაა გაშენებული; ნაპირას ფოკის მონასტერია, სიახლოვეს შაორის ციხე, ტბის აღმოსავლეთით კი ფარავნის ქარვასლა. ტბას თოვლიანი აბულის მთა დაჰყურებს.

ტბას ტაფარავანსა და ტბა-ფარავანსაც უწოდებენ, მოძველებული რუსული ფორმაა ტოპოროვანი, დასავლურ სომხურად კი მას ფარვანა ჰქვია. მისი ქვაბული პლეისტოცენში, სამსრის ქედიდან ჩამოსული ლავის ნაკადით მდინარის ხეობის გადაკეტვის შედეგად გაჩნდა.

ტბის ირგვლივ ძველი ნაგებობებია შემორჩენილი: აბულისა და შაორის ციკლოპური ციხეები და ტბის აღმოსავლეთით მდგარი ფარავნის ქარვასლა. ზოგიერთი ცნობით, გეოფიზიკური კვლევებით ტბის ფსკერზე დიდი ნაგებობა გამოვლინდა, რომელიც სამეცნიერო ექსპედიციამ ბრინჯაოს ხანის სამარხად მიიჩნია.

2019 წელს ჯავახეთის დაცული ტერიტორიების ფარგლებში ფარავნის ტბის აღკვეთილი შეიქმნა, საღამოსა და აბულის ტბების აღკვეთილებთან ერთად.

ტბა ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტშია, თბილისიდან 132 კილომეტრში. მანქანით თბილისიდან სოფელ ფოკამდე 136 კილომეტრია (დაახლოებით 139 წუთი), ნინოწმინდიდან — 28 კილომეტრი (27 წუთი), ახალქალაქიდან — 48 კილომეტრი (47 წუთი). ზამთარში ტბამდე მისასვლელად მაღალი გამავლობის ავტომობილია საჭირო. ტბის ირგვლივ სოფლების უმეტესობაში ღამისთევა შეიძლება, თუმცა შეგიძლიათ კარავიც გაშალოთ, კოცონი დაანთოთ და დაჭერილი თევზი შეწვათ. ზამთარში ყინულზე თევზაობენ, ძირითადად რიპუსზე. თევზაობის წესები და ყინულის მდგომარეობა ადგილზე დააზუსტეთ.