ლაჯანურის წყალსაცავი

ლაჯანურის წყალსაცავი ცაგერის მუნიციპალიტეტში, მდინარე ლაჯანურას ქვემო დინების ვიწრო ხეობაში, სოფელ სურმუშთან ჩამდგარა. მას მაღალი თაღოვანი კაშხალი ქმნის — 69 მეტრის სიმაღლისა და 127 მეტრის თხემის სიგრძის ბეტონის თაღი, რომელიც 1953–1960 წლებში აიგო და საქართველოს პირველი და დიდხანს ერთადერთი მაღალი კაშხალი იყო. ტბა ოვალურია: სიგრძე 3,2 კილომეტრი, უდიდესი სიგანე 1 კილომეტრი, საშუალო ნახევარი, ფართობი 1,6 კვადრატული კილომეტრი, უდიდესი სიღრმე 70 მეტრი, საშუალო 30, წყლის მოცულობა 50 მილიონი კუბური მეტრი. მას ლაჯანურა და მისი პატარა შენაკადები — ხელეშურისღელე, ლიამღვრიე, უსახელოღელე — ასაზრდოებს, აგრეთვე მდინარე ცხენისწყლიდან არხითა და გვირაბით გადმოყვანილი წყალი. წყალსაცავი დღეღამური რეგულირებისაა და მიწისქვეშა ლაჯანურჰესს კვებავს, რომლის სიმძლავრე 112,5 მეგავატია, წლიური გამომუშავება კი 505 მილიონი კილოვატსაათი.

ქვაბულის ქვედა ნაწილი ცარცული სქელშრეებრივი კირქვებითაა აგებული, ზედა — ქვიშაქვებით, მერგელოვანი თიხაფიქლებითა და კონგლომერატებით, ამიტომ კალთები მეწყრულია; ნაპირების ტალღისმიერი გადამუშავება უმნიშვნელოა, სამაგიეროდ შენაკადებს მყარი ნატანი მოაქვს და კაშხალთან ფსკერზე დალექილი ნატანის სისქე 40 მეტრს აღემატება. ზემოდან, სოფელ ორბელის ხედიდან, ტბა ლეჩხუმის მწვანე ხეობაში ჩაწოლილ ფირუზისფერ ზოლად ჩანს — ეს ლეჩხუმის ერთ-ერთი ყველაზე ხშირად გადაღებული ხედია.

ლაჯანურჰესი, რომლის პროექტი ინჟინერ ბ. ჩიჩინაძის სახელს უკავშირდება, საბჭოთა კავშირის მაღალი კაშხლების მშენებლობის ერთ-ერთი პირველი წარმატებული გამოცდილება იყო და მომდევნო ათწლეულებში რესპუბლიკებში აგებულ კაშხლებს გზა გაუკვალა. წყალსაცავი ლაილაშის, ცაგერისა და ხვამლის მარშრუტზე დგას და ლეჩხუმის ღვინის ხეობის — ცხენისწყლისა და რიონის — შუა გზაზეა.

ლაჯანურას ვიწრო ხეობა საბჭოთა ჰიდროენერგეტიკამ 1950-იან წლებში შეარჩია, როცა საქართველოში პირველი მაღალი კაშხლის აგება გადაწყდა: მშენებლობა 1953 წელს დაიწყო და 1960 წელს დასრულდა — 69 მეტრის ბეტონის თაღი კლდოვან ხეობაში ჩაისვა, ხეობა წყლით შეივსო და ცხენისწყლიდან დამატებითი წყალი გვირაბით მოიყვანეს. მიწისქვეშა სადგური, რომლის პროექტიც ინჟინერ ბ. ჩიჩინაძის სახელს უკავშირდება, 112,5 მეგავატის სიმძლავრით იმ დროისთვის საქართველოს ერთ-ერთი უმსხვილესი ჰესი იყო.

ლაჯანურჰესის წარმატებულმა მშენებლობამ და ექსპლუატაციამ საბჭოთა კავშირს დაანახა, რომ კავკასიის სეისმურ ხეობებში მაღალი თაღოვანი კაშხლების აგება შესაძლებელია და შემდგომ ათწლეულებში სხვა მაღალი კაშხლების მშენებლობას გაუკვალა გზა. წყალსაცავი დღემდე მუშაობს, მისი ფსკერი კი ნატანით ნელ-ნელა ივსება. 2000-იანი წლებიდან ლაჯანური ლეჩხუმის ტურისტული მარშრუტების ნაწილია და ორბელის ხედი ფოტოგრაფების საყვარელი გაჩერებაა.

წყალსაცავი ქუთაისიდან ცაგერისკენ მიმავალ გზაზეა, ალპანადან დაახლოებით 10 კილომეტრში და ცაგერიდან დაახლოებით 18-ში; ქუთაისიდან მანქანით საათნახევარია, ცაგერის სამარშრუტო ტაქსი ქუთაისის ავტოსადგურიდან 11:00, 14:00 და 16:00 საათზე გადის და ხეობას გაივლის. გზა ტბის ნაპირს მიუყვება და რამდენიმე ადგილას გასაჩერებელი მოედანია; საუკეთესო ხედი სოფელ ორბელიდანაა, გზიდან ზემოთ. ტბა ღიაა და უფასო, ბილეთი და ნებართვა არ სჭირდება; კაშხალი და ჰესი დაცული ობიექტებია და შიგნით არ შეუშვებენ. ცურვა და ნავი არ არის, საკვები ცაგერსა და ალპანაშია. სეზონი მაისიდან ოქტომბრამდეა.