მაჭახელას ეროვნული პარკი

მაჭახელას ეროვნული პარკი აჭარაში, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტში, მდინარე მაჭახელისწყლის ხეობაში მდებარეობს, ბათუმიდან 30 კილომეტრში. ის საქართველო-თურქეთის საზღვარზე კოლხური ტყეების ეკოსისტემის გრძელვადიანი დაცვისა და უნიკალური ბიოლოგიური და ლანდშაფტური მრავალფეროვნების შესანარჩუნებლად შეიქმნა. მისი ფართობი სხვადასხვა მონაცემით 7 333,18 ან 8 733 ჰექტარია. ადმინისტრაციული და ვიზიტორთა ცენტრები სოფელ აჭარისაღმართის ცენტრშია.

პარკის ტერიტორიის 95% ტყითა და გაუვალი ბუჩქნარითაა დაფარული: მდინარის ფერდობებზე წაბლის, წიფლის, რცხილისა და მურყნის ტყეებია, აქვე იზრდება რელიქტური და იშვიათი სახეობები — კოლხური ბზა, კოლხური თხილი, ქართული კაკალი, უნგერნის შქერი, უთხოვარი და თელა. ხეობაში ისტორიული მაჭახლის ციხეების ნანგრევები, თაღოვანი ხიდები და საწნახლებია, მთავარანგელოზის მთის ფერდობებიდან კი ბათუმი და მაჭახელას ხეობა მოჩანს.

პარკის გარშემო სოფელ აჭარისაღმართში, ვიზიტორთა ცენტრიდან დაახლოებით 400 მეტრში, მეორე მსოფლიო ომის დროინდელი ქვემეხია, სოფელ ცხემლარაში — XII საუკუნეში აგებული თამარის თაღოვანი ხიდი, ვიზიტორთა ცენტრიდან დაახლოებით 4 კილომეტრში კი XI–XIII საუკუნეების ჩხუტუნეთის ციხე და მარნები. სოფელ ზედა ჩხუტუნეთში, 200 წლის წინ აგებულ ჯამეში, მაჭახლის ისტორიულ-ეთნოგრაფიული მუზეუმია, სადაც რვაასზე მეტი ექსპონატი ხეობის სოციალურ, კულტურულ და რელიგიურ ისტორიას მოგვითხრობს.

მაჭახელას ეროვნული პარკი 2012 წელს დაარსდა უნიკალური ბიოლოგიური და ლანდშაფტური მრავალფეროვნების შენარჩუნების, კოლხური ტყეების ეკოსისტემის გრძელვადიანი დაცვის, ეკოლოგიური უსაფრთხოებისა და ბუნებრივ გარემოში ტურისტული და რეკრეაციული საქმიანობის განვითარების მიზნით. ხეობა ისტორიული მაჭახლის ნაწილია, რომლის ზედა ნაწილი დღეს თურქეთის ტერიტორიაზეა: ქოქოლეთის ბილიკის გადასახედიდან თურქეთის ჯამილის ბიოსფერული რეზერვატი და ისტორიული „ზედა მაჭახელას“ ექვსი სოფელი ჩანს.

ერთი ვერსიით, სახელი „მაჭახელი“ სწორედ ამ სოფლების განლაგებას უკავშირდება — მდინარის დატოტვილ ხეობაში ისინი მაჯისა და ხელის ფორმას ქმნიან, საიდანაც „მაჯახელი“, ანუ „მაჭახელი“. ხეობის ისტორიას შუა საუკუნეების ციხეები, თაღოვანი ხიდები და მარნები, ასევე ზედა ჩხუტუნეთის 200 წლის ჯამე ინახავს.

ვიზიტორთა ცენტრი სოფელ აჭარისაღმართშია; ბათუმიდან პარკამდე მანქანით დაახლოებით 26,6 კილომეტრი და 45 წუთის სავალია. ბათუმის ბაზრის (ფარეხის) მიმდებარე ტერიტორიიდან სოფელ აჭარისაღმართისკენ ავტობუსი №71 12:00 საათზე გადის, ზედა ჩხუტუნეთისკენ №75 — 12:30-ზე, ჩიქუნეთისკენ №72 — 14:00-ზე (08:00-ზეც, მხოლოდ სასწავლო დღეებში). აქტიური ტურისტული სეზონი მაისიდან ოქტომბრამდეა, ცენტრი სამუშაო დღეებში 09:00–18:00 მუშაობს. საკარვე ადგილი ერთ ადამიანზე დღეში 10 ლარია, ქირავდება კარავი, საძილე ტომარა და ჭოგრიტი. სამი საფეხმავლო ბილიკია, ნაწილობრივ სამანქანო გზით: ტყუპი ჩანჩქერისკენ (10,3 კმ სამანქანო გზა ზედა ქოქოლეთამდე, შემდეგ 300-მეტრიანი ბილიკი 47-მეტრიან ჩანჩქერამდე), მთავარანგელოზის მთისკენ (5 კმ სამანქანო გზა სოფელ სინდიეთიდან, შემდეგ 4,1 კმ ფეხით; ვიზიტორთა ცენტრიდან მთამდე 6,6 კმ სამანქანო გზაც მიდის) და ქოქოლეთის ბილიკი (9 კმ სამანქანო, 6 კმ ფეხით), რომლისთვისაც სასაზღვრო ზოლის გამო საშვი ადმინისტრაციასთან 5 სამუშაო დღით ადრეა შესათანხმებელი.