რაბათის ციხე (ახალციხე)

რაბათი ახალციხის ციხე-ქალაქია. სახელი არაბულია და ციხეს ნიშნავს; თავდაპირველად ასე სავაჭრო უბანს ეძახდნენ, სადაც ძირითადად ებრაელი ვაჭრები და ხელოსნები ცხოვრობდნენ. აღდგენის შემდეგ სახელი მთელ კომპლექსს დაემკვიდრა.

კომპლექსში ახმედიეს მეჩეთი და მინარეთი, მედრესე, ჯაყელების ციხე, აბანო, ციტადელი, ციხის კედლები და მართლმადიდებლური ეკლესიაა. ფოცხოვისწყლისკენ ჩამავალი გვირაბიც აღდგენილია, ასევე ორი მთავარი ქუჩა, ტროტუარები, ფასადები და სახურავები. შენობების საერთო ფართობი 70 000 კვადრატულ მეტრად არის მითითებული.

ციხე IX საუკუნეში აშენდა და თავდაპირველად ლომსია ერქვა, რაც ლომს ნიშნავს. ქართული მატიანე მის დაარსებას ტაოს მეფის ძეს, გუარამ მამფალს მიაწერს.

XII საუკუნის ბოლოს ის ახალციხედ გადაიხსენა — ახალი ციხე — და ნამდვილ ქალაქად იქცა: მოევლო გალავანი, კარიბჭეები და სათვალთვალო კოშკები.

XIII საუკუნიდან XIV საუკუნის ბოლომდე ახალციხე სამცხე-საათაბაგოს დედაქალაქი იყო და ჯაყელების გვარი განაგებდა. 1393 წელს თემურ ლენგის ლაშქარმა ქალაქს შემოუტია, მაგრამ ციხემ გაუძლო.

1590 წლის კონსტანტინოპოლის ზავის შემდეგ მხარე ოსმალეთის ხელში გადავიდა. 1752 წელს ჰაჯი აჰმედ-ფაშა ჯაყელმა ციხეში მეჩეთი ააგო; იგი 76 წელი, 1828 წლამდე მოქმედებდა.

1810 წელს რუსეთის პირველი ცდა ციხის ასაღებად ჩაიშალა; 18 წლის შემდეგ პასკევიჩმა ის ახალციხის ბრძოლაში შეიჭრა. 1829 წლის ადრიანოპოლის ზავმა მხარე რუსეთს გადასცა.

1850 წელს, რუსეთის იმპერატორის ბრძანებით, მეჩეთი ღვთისმშობლის ეკლესიად აკურთხეს; ეკლესიად ის 1920 წლამდე მოქმედებდა.

კომპლექსის აღდგენა 2011 წლის მაისში დაიწყო და 2012 წელს დასრულდა.

რაბათი ქალაქ ახალციხეშია. კომპლექსი ორი ნაწილისგან შედგება. ზედა, ისტორიულ ნაწილში ჯაყელების ციხეა, სადაც სამცხე-ჯავახეთის ისტორიის მუზეუმია განთავსებული, ასევე ახმედიეს მეჩეთი, მედრესე, ფაშას აკლდამა, მართლმადიდებლური ეკლესია, ციტადელი და ამფითეატრი. ქვედა, თანამედროვე ნაწილი სტუმრებისთვისაა: აქ სასტუმრო, რესტორანი, კაფეები, ღვინის მარანი და მაღაზიებია. მოქმედი საათები და ფასი ადგილზე შეამოწმეთ.