ჟინვალის ჯვარპატიოსანი

ჯვარპატიოსნის ეკლესია ყოფილი სოფელ ჟინვალის აღმოსავლეთ ნაწილში იდგა, არაგვის ხეობაში, მცხეთა-მთიანეთის დუშეთის მუნიციპალიტეტში. დღევანდელი დაბა ჟინვალი წყალსაცავის სამხრეთ ნაპირზეა, ზღვის დონიდან 760 მეტრზე, დუშეთიდან 15 და თბილისიდან 54 კილომეტრში.

ეკლესია კირქვითა და შირიმით იყო ნაგები. სამხრეთიდან სამი სათავსისგან შემდგარი გვიანდელი მინაშენი ეკვროდა და შესასვლელიც სამხრეთიდან, მინაშენის ერთ-ერთი სათავსიდან ჰქონდა. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე სწორკუთხა სარკმელი იყო გაჭრილი, მის ქვემოთ კი კედელზე მთლიანი ქვისგან გამოკვეთილი ტრაპეზი იდგა. საკურთხეველს დანარჩენი სივრცისგან შირიმის კანკელი ყოფდა; თითო სწორკუთხა სარკმელი დასავლეთ და სამხრეთ კედლებშიც იყო. სახურავი ფიქლის ორფერდა იყო.

წყალსაცავი 11,5 კვადრატულ კილომეტრს ფარავს, მისი მაქსიმალური სიღრმე 75 მეტრია და თბილისის მოსახლეობის დაახლოებით ნახევარს სასმელი წყლით ამარაგებს. წელიწადის ნახევარს ეკლესია წყლის ქვეშაა, ნახევარს კი, წყლის დონის დაწევისას, მშრალ ფსკერზე დგას და ფეხით მისადგომია.

ქართული წერილობითი წყაროების მიხედვით ჟინვალის ტერიტორიაზე ქალაქი XII საუკუნის მეორე ნახევარში აღმოცენდა; ვახუშტი ბაგრატიონი XVIII საუკუნეში მას „ძველ ქალაქს“ უწოდებს. ჯვარპატიოსნის ეკლესია განვითარებული შუა საუკუნეების ძეგლია და XII საუკუნით თარიღდება.

1971 წელს, ჟინვალის ჰიდროკომპლექსის მშენებლობის დაწყებისას, ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტმა დატბორვის ზონაში არქეოლოგიური ექსპედიცია ჩამოაყალიბა, რომელსაც რ. რამიშვილი ხელმძღვანელობდა. ეკლესია ამ ექსპედიციამ 1974 წელს გათხარა.

გათხრებმა ეკლესიის შიგნით ერთი ქვის სამარხი გამოავლინა, გარეთ კი ოთხი ქვის სამარხი და ორი აკლდამა. ეკლესიიდან 10 მეტრში, სამხრეთ-დასავლეთით, ნატეხი ქვით ნაგები მოზრდილი საცხოვრებელი შენობა აღმოჩნდა: ორი თითქმის თანაბარი სწორკუთხა სათავსი, ერთში კერით, მეორეში ექვსი ქვევრითა და ორი თონით. სამხრეთ მინაშენსა და საცხოვრებელ შენობებში XVIII საუკუნის განძი იპოვეს. მასალა არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის ბაზაში ინახება.

1985 წელს წყალსაცავი შეივსო და ეკლესია წყლის ქვეშ მოექცა. მას შემდეგ ის წელიწადში ექვს თვეს წყალშია და ექვს თვეს ამოდის.

ეკლესია ჟინვალის წყალსაცავის ფსკერზე, ყოფილი სოფელ ჟინვალის აღმოსავლეთ ნაწილში დგას: საქართველოს სამხედრო გზიდან მცირე გადახვევა და წყალსაცავის ქვაბულში მოკლე, ზოგჯერ ტალახიანი დაშვებაა საჭირო.

წყლიდან ამოსული ეკლესიის ნახვა, როგორც წესი, იანვრის ბოლოდან აპრილამდე შეიძლება, როცა წყალსაცავის დონე დაწეულია; ზუსტი ვადა წლიდან წლამდე იცვლება და გამგზავრებამდე ადგილზე გადაამოწმეთ. წლის დანარჩენ დროს ეკლესია წყლის ქვეშაა და არ ჩანს.