ზუგდიდის ბოტანიკური ბაღი

ზუგდიდის ბოტანიკური ბაღი ქალაქის ცენტრში, დადიანების სასახლის გვერდით მდებარეობს და საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ცენტრალური ბოტანიკური ბაღის ზუგდიდის ფილიალია; იგი XIX საუკუნეში მთავრის რეზიდენციის დეკორატიულ ბაღად გაშენდა და კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლია. პარკში ოთხმოცამდე გვარის მრავალი სახეობის ხე, ბუჩქი და მცენარე იზრდება — მაგნოლიის ექვსი სახეობა, სხვადასხვა მუხა, ატლასისა და ჰიმალაის კედარი, აზიიდან, მათ შორის ინდოეთიდან და იაპონიიდან, ხმელთაშუაზღვისპირეთიდან და ამერიკიდან შემოტანილი რელიქტური და ენდემური მცენარეები. ბაღი ფრანგულ, სიმეტრიულ სტილზეა დაგეგმილი, დეკორატიული ნაკვეთებითა და ხელოვნურ პეიზაჟებთან ოსტატურად შეხამებული ბუნებრივი კუნძულებით; დღემდე შემორჩენილია ხელოვნური ტბა კუნძულით, ბზის ბორდიურები, ბაღს სიგრძე-სიგანეზე მკვეთავი გოლიათი ჭადრების ხეივნები საერთო სიგრძით 1 182 მეტრი და 187 მეტრის სიგრძის რცხილის ხეივანი, რომელიც ოსმალთა მიერ გაჩეხილი ხეების ძირკვის ამონაყარია.

მდებარეობითა და კლიმატით ზუგდიდის ბაღი ძვირფასი სუბტროპიკული მცენარეების ინტროდუქციის, კვლევისა და აკლიმატიზაციის ერთ-ერთი საუკეთესო ბაზაა; გაშენების დღიდან იგი სამეგრელოში უცხო მცენარეთა ინტროდუქციის კერად იქცა, საიდანაც ასობით სახეობა მოსახლეობაში ფართოდ დაინერგა და მხარის სოფლებში, დაბებსა და ქალაქებში მრავალი ბაღი და სკვერი გაშენდა.

იონა მეუნარგიას, რაფიელ ერისთავისა და კორნელი ბოროზდინის ცნობით, 1840 წელს, როდესაც დავით დადიანმა მამისგან, ლევან V-ისგან, ხელისუფლება მიიღო, მან სასახლის ირგვლივ ტყის ნაწილი შემოღობა, სასახლის ბაღად გამოაცხადა და მებაღეთა მუდმივი შტატები დააწესა; ბაღის მოვლა-მართვა მალე მეუღლეს, ეკატერინე ჭავჭავაძე-დადიანს ჩააბარა, რომელმაც მთავარ მშენებლად ტრიესტიდან მებაღე ჟოზეფ ბაბინი მოიწვია — ბაბინმა ბაღი უვარგისი მცენარეებისგან გაწმინდა, ფრანგულ სიმეტრიულ სტილზე დაგეგმა, ნაკვეთები გააფორმა, ხელოვნური პეიზაჟები და სანერგე შექმნა. დავითის გარდაცვალების (1853) შემდეგ ბაღი მთლიანად ეკატერინეს ხელში გადავიდა, მაგრამ 1855 წელს სამეგრელო ომარ-ფაშას 30 000-კაციანი ოსმალური არმიის ასპარეზი გახდა და 1856 წელს, მეგრელთაგან შევიწროებული გარნიზონის უფროსის, ისკანდერ-ფაშას ბრძანებით, ბაღი ძირიანად ამოთხარეს და გაანადგურეს — ეკატერინემ 1856 წლის 2 თებერვალს გორდიდან პლატონ იოსელიანს ეს უბედურება წერილით აცნობა.

ზავის შემდეგ ბაღში აღდგენითი სამუშაოები გაჩაღდა, სრული აღდგენა კი 1869 წლიდან, ეკატერინეს საფრანგეთიდან დაბრუნების შემდეგ, გახდა შესაძლებელი; 1896 წელს ვარეზედან მოწვეულმა ძმებმა გაეტანო და ჯოვანი ზამბერლეტებმა პეტერბურგიდან იშვიათი ეგზოტების თესლი და ნერგი ჩამოიტანეს, ტერიტორია გეგმის მიხედვით გააფართოვეს და ჭადრების ხეივნები დარგეს. 1882 წელს ეკატერინეს გარდაცვალებით ეგზოტების შემოტანა შეწყდა, 1903 წელს ნიკო დადიანისა და მხცოვანი გაეტანო ზამბერლეტის გარდაცვალებამ ბაღის მოვლა დააკნინა, 1917 წლამდე მას დადიანების რწმუნებული განაგებდა, 1917–1921 წლებში — ერობა. 1922 წელს განათლების სახალხო კომისარიატმა დირექტორად აკაკი ჭანტურია დანიშნა, 1924–1926 წლებში ბაღი სასოფლო-სამეურნეო ტექნიკუმს ექვემდებარებოდა, 1926 წლიდან კი თბილისის ბოტანიკურ ბაღს, რომლის დირექტორმა პროფესორმა ლომოურმა საქონლის ძოვებისა და დაუცველობისგან დაზარალებული ბაღი აღწერა, შემოღობა და მას უმაღლესი განათლების მქონე დირექტორი დაუნიშნა.

ბაღი ზუგდიდის ცენტრში, დადიანების სასახლის გვერდითაა. სამუშაო საათები და შესვლის პირობები ადგილზე დააზუსტეთ.