ხობის მონასტერი

ხობის მონასტერი — ოფიციალურად ნოჯიხევის ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის მიძინების დედათა მონასტერი — ხობის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნოჯიხევში, ხობისწყლის მარცხენა ნაპირზე, ქალაქ ხობიდან 4 და სენაკიდან დაახლოებით 19 კილომეტრში დგას. ეს ხუროთმოძღვრული კომპლექსია: ტაძარი, XIV–XVII საუკუნეების სამრეკლო, XVII საუკუნის საეპისკოპოსო სასახლის ნანგრევები და გალავნის ნაშთები, რომლებიც 2016 წელს სახელმწიფო პროექტით აღადგინეს. ტაძარი უგუმბათო, ჯვრული კამარებით გადახურული დარბაზული ეკლესიაა; ჩრდილო-დასავლეთ და სამხრეთ-დასავლეთ კუთხეებში ცალკე სამლოცველოები (ევკტერიონები) იყო, რომლებიც მოგვიანებით ცენტრალურ სივრცეს შეუერთეს, დასავლეთ და სამხრეთ ფასადებს მთელ სიგრძეზე ღია გალერეა მიუყვება, რომელიც სამხრეთ ფასადის აღმოსავლეთ ბოლოში დახურული ეგვტერით მთავრდება. ფასადები ჩუქურთმითაა შემკული.

ინტერიერი XIII–XIV საუკუნეების, გვიანბიზანტიური პალეოლოგოსთა ხელოვნების გავლენით შესრულებული, და XVII საუკუნის ფრესკებითაა მოხატული; რელიგიურ სცენებთან ერთად დადიანთა საგვარეულოს წევრები არიან გამოსახული ქართული წარწერებით — შერგილ დადიანი, მისი მეუღლე ნათელი და ყმაწვილი ცოტნე; ჩრდილოეთ კედელზე ქტიტორი გიორგი II დადიანი ეკლესიის გეგმით ხელში; ჩრდილოეთ სვეტზე კი ხელებაღმართული ეპისკოპოსი ილარიონ ხობელი. სამხრეთ ეგვტერზე ასომთავრული წარწერა მოგვითხრობს, რომ ვამეყ I დადიანმა (გარდ. 1396) ჯიქეთზე გამარჯვებული ლაშქრობიდან მარმარილოს სვეტები, კაპიტელები და ამბიონის ფრაგმენტები ჩამოიტანა; ეს ნაწილობრივ V საუკუნის ბიზანტიური ქვის ნაკეთობები ეგვტერის კედლებს ამკობს. საბჭოთა ხელისუფლების დამყარებამდე აქ ინახებოდა ღვთისმშობლის კვართი, წმინდა გიორგის ბარძაყი, იოანე ნათლისმცემლის ნაწილები, წმინდა მარინეს მკლავი, წმინდა კვირიკეს მტევანი, დავით აღმაშენებლის საწინამძღვრო ჯვარი, თამარ მეფის გულსაკიდი ჯვარი, მისი დედის, ბურდუხან დედოფლის, ხატი და 52 უჯრად დაყოფილი ხატი წმინდანთა ნაწილებით — დღეს კვართი და რამდენიმე სიწმინდე ზუგდიდის დადიანების სასახლეთა მუზეუმშია.

ხობი — ძველი ფორმით ხოპი — და მისი წინამძღვარი ეგნატე პირველად ჯვრის მონასტრის აღაპში იხსენიება, რომელიც 1212–1222 წლებით თარიღდება და რომელშიც ცოტნე დადიანის ოჯახის წევრები არიან მოხსენიებული; ტაძრის აგების ზუსტი თარიღი უცნობია, მაგრამ ხელოვნებათმცოდნე ვახტანგ ბერიძის დათარიღება XIII საუკუნის მეორე ნახევრით მიღებულია. ქართული გადმოცემა ტაძრის აშენებას გუბაზ მეფის, დავით აღმაშენებლის, თამარ მეფისა და ცოტნე დადიანის სახელებს უკავშირებს. ხობი დადიანთა საგვარეულო სავანე და საძვალე იყო და, სავარაუდოდ, გიორგი II დადიანმა აქ საეპისკოპოსო კათედრა დააარსა; შუა საუკუნეებში იგი დასავლეთ საქართველოს კათალიკოსის რეზიდენციაც იყო. საეპისკოპოსო დიდ მამულს, მარნებს, ტყეებსა და სათევზაო წყლებს ფლობდა და ოდიშის რამდენიმე ნავსადგომისგან ბაჟს იღებდა. XVII საუკუნის მოგზაურები — მათ შორის არქანჯელო ლამბერტი — წერდნენ, რომ ხობში ღვთისმშობლის პერანგს აჩვენებენ, რომელსაც ადგილობრივები დიდ პატივს სცემენ; კვართი აქედან ლევან დადიანმა ზუგდიდის სასახლეში გადაასვენა.

ხობელ იერარქთა რიგი ეგნატედან (1212–1222) და XIV საუკუნის ეპისკოპოს ილარიონიდან ნიკოლოზ ჩოლოყაშვილამდე (ეპისკოპოსი 1640–1657), გრიგოლ დადიანამდე (წინამძღვარი 1871–1879) და ალექსი მირცხულავამდე (1928–1962) გრძელდება. აკაკი წერეთელმა ხობის მონასტერს პოემა „ნათელა“ მიუძღვნა. საბჭოთა პერიოდში მონასტერი დაიხურა, შემდეგ კი ღვთისმსახურება აღდგა და დღეს დედათა მონასტერია. 2006 წლის 7 ნოემბერს ტაძარს ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია მიენიჭა; 2016 წელს გალავანი სახელმწიფო პროექტით აღადგინეს.

მონასტერი ხობიდან ჩრდილოეთით დაახლოებით 4 კილომეტრში, სოფელ ნოჯიხევში, ხობისწყლის მარცხენა ნაპირზეა. ეს მოქმედი დედათა მონასტერია; გახსნის საათები და ფრესკებიან ინტერიერსა და ვამეყის ეგვტერში შესვლის წესი ადგილზე დააზუსტეთ.