აბაათას ციხე

აბაათას ციხე გაგრის ძველ ნაწილში, ზღვის ნაპირზე, მთის ძირას, მდინარე ჟოეკვარას ხეობის შესასვლელთან დგას — ქალაქის ყველაზე ძველი ნაგებობაა. ადგილი სტრატეგიულად მოხერხებული იყო: ციხე დასავლეთიდან მომავალ მთავარ გზას კეტავდა და აფხაზურ დასახლებებს თავდასხმებისგან იცავდა. მისი აგება V–VI საუკუნეებითაა მიჩნეული, რასაც ამ ხანისთვის დამახასიათებელი დიდი კვადრატული ბლოკების წყობა მოწმობს, რომელიც გალავნის შემორჩენილ ნაწილებში ჩანს; შემორჩენილია ქვის თაღიანი ძველი კარიბჭეც.

ზღვისკენ მიქცეული კედელი ტალღებმა წარეცხა და თითქმის აღარ არსებობს, დანარჩენი კედლები და კოშკები კი შედარებით კარგადაა შემონახული; ტერიტორიის ნაწილი XX საუკუნის დასაწყისში აგებულ სასტუმროს უკავია. გალავნის შიგნით VI საუკუნის წმინდა იპატის ეკლესიაა — აფხაზეთის ერთ-ერთი უძველესი სალოცავი. ეკლესია კანონიკურად საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის იურისდიქციაშია და დღეს მოქმედია.

ციხე V–VI საუკუნეებში აიგო ჟოეკვარას ხეობიდან მომავალი გზის დასაცავად; XI საუკუნეში გალავნის ნაწილი დაშალეს. 1830 წელს ციხე აქ გადმოსხმულმა რუსულმა სამხედრო რაზმმა აღადგინა და გაგრის გამაგრება მოაწყო, სადაც შავი ზღვის მე-5 ბატალიონი იდგა; ციხე დანარჩენ სამყაროს მხოლოდ ზღვით უკავშირდებოდა. აქ მომსახურე დეკაბრისტი მწერალი ალექსანდრე ბესტუჟევ-მარლინსკი ადგილს „აფხაზეთის საშინელ კლიმატად“ აღწერდა: მთებს შორის ჩაკეტილ ჩაღრმავებაში, სადაც ქარი არ აღწევს, გავარვარებული კლდეების სიცხე აუტანელია, ნაკადული შრება და აყროლებულ გუბედ იქცევა, ციხის ფანჯრებში ყოველი მხრიდან მტერი ესვრის, ციებ-ცხელება კი იმდენად მძვინვარებს, რომ წელიწადში გარნიზონის შემადგენლობაზე ერთნახევარჯერ მეტი ადამიანი იღუპება. ციხე შემდეგშიც არაერთხელ დაინგრა და აღდგა.

XX საუკუნის დასაწყისში, როცა გაგრა კლიმატურ კურორტად შენდებოდა, პრინცმა ალექსანდრე ოლდენბურგელმა ციხის კედლის ნაწილის დაშლა ბრძანა და მის ტერიტორიაზე სასტუმრო ააგო. წმინდა იპატის ეკლესიას საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი აქვს; ოკუპაციის გამო ძეგლის შესწავლა და მოვლა საქართველოს მხრიდან შეუძლებელია.

ციხე ძველ გაგრაში, ჟოეკვარას ხეობის შესასვლელთან დგას; ქალაქის სხვა ღირსშესანიშნაობებს შორისაა ოლდენბურგის პრინცის სასახლე, „გაგრიფშის“ რესტორანი და ზღვისპირა პარკი. წმინდა იპატის ეკლესია მოქმედია; ეზოსა და ეკლესიაში შესვლის პირობები ადგილზე დააზუსტეთ.

აფხაზეთი ოკუპირებული ტერიტორიაა. საქართველოს კანონმდებლობით რეგიონში შესვლა მხოლოდ ენგურის გამშვები პუნქტიდან არის კანონიერი; რუსეთის მხრიდან შესვლა კანონდარღვევაა. მგზავრობამდე გადაადგილების მიმდინარე პირობები გადაამოწმეთ.