მოქვის ტაძარი

მოქვის ღვთისმშობლის მიძინების ტაძარი სოფელ მოქვში, ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში დგას. ეს ჯვარგუმბათოვანი ნაგებობაა, რომლის გვერდითა ნავებს სამლოცველოების მწკრივი მიუყვება, ისე რომ მას ხუთნავიან ნაგებობადაც აღწერენ; აღმოსავლეთით სამი შვერილი აფსიდია. შუა, საკურთხევლის აფსიდი შიგნიდან ნალისებრია, გარედან — ხუთწახნაგა. გუმბათი შენობის ცენტრში აღმართულ ოთხ ბოძს ეყრდნობა, კვადრატიდან ყელზე გადასვლა აფრებითაა გადაწყვეტილი, თორმეტწახნაგა ყელი კი დაბალია. შენობა თლილი ქვის პერანგითაა შემოსილი; ფასადები სადაა, ყოველგვარი ჩუქურთმის გარეშე, და გლუვ ზედაპირებს მხოლოდ ორ იარუსად განლაგებული სარკმლების რიგი ანაწევრებს.

ტაძარს მდიდარი წიგნსაცავი ჰქონდა, საიდანაც დღემდე მოღწეული ხელნაწერები მოქველ მოღვაწეთა სახელებს ინახავს. მათგან ყველაზე ძვირფასია მოქვის ოთხთავი, რომელიც 1300 წელს ეპისკოპოს დანიელ მოქველის დაკვეთით ბერმა ეფრემმა გადაწერა. ეკლესია ეპიგრაფიკული ძეგლებითაც მდიდარი იყო, მაგრამ დღეს მხოლოდ სამრეკლოს წარწერაა შემორჩენილი. ინტერიერში, საკურთხევლის წინ, აფხაზეთის უკანასკნელი მთავრის, მიხეილ შარვაშიძის საგვარეულოს თეთრი მარმარილოს საფლავის ქვებია, მათ შორის ალექსანდრე შარვაშიძისა და მისი მეუღლის, ალექსანდრა დადიანისა, ასომთავრული წარწერებით. 1980-იან წლებში ტაძარში სავარაუდოდ XV საუკუნის მხატვრობის ფრაგმენტები და მრავალი ქართული წარწერა აღმოჩნდა.

ტაძარი X საუკუნის მესამე მეოთხედში, აფხაზთა მეფე ლეონ III-ის (957–967) მეფობაში აიგო; მეფე 967 წელს ტაძარშივე დაიკრძალა. მოქვის საეპისკოპოსო კათედრა X საუკუნეში დაარსდა, ხოლო ქართული კულტურის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ცენტრად მოქვი განსაკუთრებით XIII საუკუნიდან დაწინაურდა — აქ მოღვაწეობდნენ გრიგოლ, დანიელ და აბრაამ მოქველები, ეფთვიმე საყვარელიძე, ფილიპე ჩხეტიძე და სხვები, რომლებიც ხელნაწერებს გადაწერდნენ და ძველ ნუსხებს აახლებდნენ. დავით IV აღმაშენებლის (1089–1125) ხანაში ტაძარი საფუძვლიანად შეაკეთეს და მოხატეს: 1659 წელს მოქვში ჩასულმა იერუსალიმის პატრიარქმა დოსითეოს II-მ ნახა დღეს დაკარგული წარწერა, რომელიც განახლებას ბიზანტიის იმპერატორ ალექსი I კომნენოსისა და დავითის მეფობას უკავშირებდა; იმდროინდელი მხატვრობის კვალი აღარ ჩანს. მოქველი ეპისკოპოსი კათედრას სულ მცირე XVII საუკუნემდე ფლობდა.

XVII საუკუნის ბოლოს ტაძარი მიტოვებული იყო. 1848 წელს იგი მარი ბროსემ აღწერა; 1850-იან წლებში ტაძარი შეაკეთეს და აფხაზეთის მთავართა, შარვაშიძეთა, საძვალედ აქციეს — აქვე დაიკრძალა უკანასკნელი მთავარი მიხეილ შარვაშიძე. 2006 წლის 7 ნოემბერს საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულებით ტაძარს ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია მიენიჭა. 2019 წლიდან ტაძარში ღვთისმსახურება საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მიერ არაღიარებულმა საეკლესიო სტრუქტურამ განაახლა. ოკუპაციის გამო ძეგლის შესწავლა და მოვლა საქართველოს მხრიდან შეუძლებელია.

მოქვი ოჩამჩირიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთითაა. ტაძარი მოქმედია და ექსკურსიებისთვისაც ღიაა; ინტერიერი ზომებით გამოირჩევა, საძვალის ქვები საკურთხევლის წინაა.

აფხაზეთი ოკუპირებული ტერიტორიაა. საქართველოს კანონმდებლობით რეგიონში შესვლა მხოლოდ ენგურის გამშვები პუნქტიდან არის კანონიერი; რუსეთის მხრიდან შესვლა კანონდარღვევაა. მგზავრობამდე გადაადგილების მიმდინარე პირობები გადაამოწმეთ.