ლიხნის ტაძარი

ლიხნის ღვთისმშობლის მიძინების ეკლესია სოფელ ლიხნის შუაგულში დგას, გუდაუთის მუნიციპალიტეტში, გუდაუთიდან რამდენიმე კილომეტრში. ეს X საუკუნის ჯვარგუმბათოვანი, სწორკუთხედში ჩაწერილი ნაგებობაა, რომელიც კარგად გათლილი კვადრების სწორი რიგებითაა ნაგები. მომცრო გუმბათი დაბალი ყელითა და დაქანებული სახურავით ოთხ თავისუფლად მდგომ ბურჯს ეყრდნობა; დასავლეთით პატრონიკეა. ფასადები სადაა, მათ ზედაპირს მხოლოდ სარკმლის ღიობები ანაწევრებს, აღმოსავლეთით კი სამი შვერილი აფსიდი გამოდის.

ინტერიერში X–XI საუკუნეების მოხატულობის კვალია, შემორჩენილი ციკლი კი XIV საუკუნისაა და იმდროინდელი ბიზანტიური ხელოვნების გავლენას ატარებს — ფაქიზი კოლორიტი, რამდენადმე წაგრძელებული, დინამიკური და ექსპრესიული ფიგურები. საკურთხევლის აფსიდის ზედა იარუსზე ტახტზე მჯდომი ღვთისმშობელია ყრმითა და ორი ანგელოზით, ევქარისტია, მენელსაცხებლე დედები უფლის საფლავთან; შუა იარუსზე — აბრაამის სტუმართმოყვარეობა და მსხვერპლშეწირვა, ქვედაზე — ბასილი დიდი და გრიგოლ ღვთისმეტყველი; დასავლეთ კედელზე მიძინების კომპოზიციის ნაწილია. მოხატულობას ათზე მეტი ქართული და ბერძნული წარწერა ახლავს, რომლებშიც ბაგრატ IV, გიორგი II და სასულიერო პირები იხსენიებიან. ეკლესიაში აფხაზეთის მთავრის საფარბეგ (გიორგი) შარვაშიძის საფლავია; სოფელში აფხაზეთის მთავართა სასახლის ნანგრევებია.

ეკლესია X საუკუნეში აიგო; მისი ისტორიის მთავარი წყარო თავად ხუროთმოძღვრება და მოხატულობაა. ლიხნი, რომელსაც მაშინ სოუქ-სუსაც უწოდებდნენ, აფხაზეთის მთავართა რეზიდენცია იყო. ტაძრის სიძველეები 1848 წელს პირველად ფრანგმა ქართველოლოგმა მარი ბროსემ აღწერა და კედლებიდან რამდენიმე ქართული და ბერძნული წარწერა გადმოიწერა. მათ შორის ყველაზე ცნობილი ასომთავრული წარწერაა 1066 წელს, ბაგრატ IV-ის (1027–1072) მეფობაში, ჰალეის კომეტის გამოჩენის შესახებ: მოვლენა სამნაირი დათარიღებით — დასაბამითგან, ინდიქტიონითა და ქორონიკონით — და თვე-დღეების მითითებითაა აღწერილი; ბროსეს გამოთვლით კომეტა 1066 წლის 9–16 აპრილს, ბზობასა და აღდგომას შორის გამოჩნდა. იმავე კომეტას კიევის მატიანე, ჩინური ქრონიკა და ბაიოს ხალიჩაც აღნიშნავს.

2006 წლის 7 ნოემბერს საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულებით ლიხნის ტაძარს ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია მიენიჭა. 2010 წელს დე ფაქტო ხელისუფლებამ საკონსერვაციო სამუშაოები დაიწყო და ძეგლს დროებითი გადახურვა დაადგა; ქართველი სპეციალისტების შეფასებით, სამუშაოები პროფესიონალი რესტავრატორების გარეშე მიმდინარეობდა და ძეგლის ავთენტურობასა და მოხატულობას საფრთხეს უქმნიდა. ოკუპაციის გამო ძეგლის შესწავლა და მოვლა საქართველოს მხრიდან შეუძლებელია.

ლიხნი გუდაუთიდან ჩრდილოეთით, რამდენიმე კილომეტრშია; მოქმედი ეკლესია სოფლის შუაგულში დგას.

აფხაზეთი ოკუპირებული ტერიტორიაა. საქართველოს კანონმდებლობით რეგიონში შესვლა მხოლოდ ენგურის გამშვები პუნქტიდან არის კანონიერი; რუსეთის მხრიდან შესვლა კანონდარღვევაა. მგზავრობამდე გადაადგილების მიმდინარე პირობები გადაამოწმეთ.