ოთხარის კლდეში ნაკვეთი მონასტერი

ოთხარის კლდეში ნაკვეთი სამონასტრო კომპლექსი გუდაუთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ოთხარასთან, გუდაუთიდან ჩრდილო-დასავლეთით ოციოდე კილომეტრში, ბზიფის ქედის ძირშია. გამოქვაბულები ციცაბო კლდეშია ნაკვეთი, რომლის ძირიდანაც კარსტული მდინარე მჭიშთა (შავი მდინარე) ამოდის — ამიტომ მათ მჭიშთას გამოქვაბულებსაც უწოდებენ. კომპლექსი ადრეული შუა საუკუნეების ეკლესიად ითვლება, თუმცა მისი ზუსტი დანიშნულება და თარიღი დადგენილი არ არის.

გამოქვაბულების შესასვლელები მიწის ზედაპირიდან რამდენიმე მეტრის სიმაღლეზე, რამდენიმე იარუსადაა განლაგებული. ისინი სწორკუთხაა, აშკარად ადამიანის ხელითაა ნაკვეთი და კირხსნარზე ნაწყობი ქვითაა მოპირკეთებული. თითოეული ვიწრო გროტია — ორი-სამი მეტრი სიგანისა და თხუთმეტ მეტრამდე სიმაღლის; კლდეში ნაკვეთი ღიობების ხის დეტალები დღემდეა შემორჩენილი. გამოქვაბულებში აღმოჩენილი ყოფითი ნივთები XIII–XIV საუკუნეებით თარიღდება. სოფელში შუა საუკუნეების ოთხარის ციხის ნანგრევებიც დგას, რომელიც ასევე სასწრაფო კონსერვაციას საჭიროებს.

ადგილობრივი გადმოცემით გამოქვაბულებში ბერთა თემი ცხოვრობდა, მოგვიანებით კი ისინი ყაჩაღებმა თავშესაფრად გამოიყენეს; ერთი სამეცნიერო ჰიპოთეზაც შუა საუკუნეებში მათ რელიგიურ დანიშნულებას ვარაუდობს. XIX საუკუნის მეორე ნახევარში ოთხარელმა აზნაურმა მაჟარ შარვაშიძემ სოფლელების ჯგუფს გამოქვაბულების გამოკვლევა უხელმძღვანელა: მან პირველ იარუსამდე ასვლა მოახერხა და, ცნობით, ორი ვერცხლის ნივთი იპოვა, რომელთა შემდგომი ბედი უცნობია.

პირველი მეცნიერული გამოკვლევა მხოლოდ 1958 წელს ჩატარდა, როცა თბილისელი სპეციალისტების ჯგუფი ალპინისტების დახმარებით გამოქვაბულებში ავიდა; იქ ნაპოვნი ყოფითი ნივთები XIII–XIV საუკუნეებით დათარიღდა. ოკუპაციის გამო ძეგლის შესწავლა და მოვლა საქართველოს მხრიდან შეუძლებელია.

ოთხარა გუდაუთიდან ჩრდილო-დასავლეთით 18 კილომეტრშია; კლდემდე სოფლიდან მჭიშთას (შავი მდინარის) ხეობაში მიდიან, სადაც საბჭოთა დროიდან ცნობილი კალმახის მეურნეობაა. გამოქვაბულებში ასვლა აღჭურვილობის გარეშე შეუძლებელია, ამიტომ მათ ქვემოდან ათვალიერებენ; მისასვლელი გზა და ბილიკის მდგომარეობა ადგილზე დააზუსტეთ.

აფხაზეთი ოკუპირებული ტერიტორიაა. საქართველოს კანონმდებლობით რეგიონში შესვლა მხოლოდ ენგურის გამშვები პუნქტიდან არის კანონიერი; რუსეთის მხრიდან შესვლა კანონდარღვევაა. მგზავრობამდე გადაადგილების მიმდინარე პირობები გადაამოწმეთ.