შხარა და შხარის მყინვარის ბილიკი

შხარა კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედის ცენტრალური ნაწილის მწვერვალია ზემო სვანეთში, საქართველოსა და რუსეთის (ყაბარდო-ბალყარეთის) საზღვარზე, ქუთაისიდან ჩრდილოეთით 88 კილომეტრში — საქართველოს უმაღლესი წერტილი და მთავარი ქედის უმაღლესი მწვერვალი, რადგან იალბუზი და დიხთაუ მის ჩრდილოეთით მდებარე გვერდით ქედებზე დგას; კავკასიონში სიმაღლით მესამეა. მთავარი მწვერვალის სიმაღლე 5 203 მეტრია — 2010 წელს პიტერ შონმა და ბორის ავდეევმა DGPS-ით დააზუსტეს, ზოგი ცნობით კი 5 208 მეტრია — დასავლეთი მწვერვალი 5 068 მეტრია და ცალკე ალპინისტური მიზანია, აღმოსავლეთი 4 866. სახელის ერთი ახსნით სვანურად „ცხრას“ ნიშნავს და ქედის მრავალ მწვერვალზე მიუთითებს, მეორეთი — „ზოლიანს“. მწვერვალი გრანიტებითა და კრისტალური ფიქლებითაა აგებული; იგი ბეზენგის კედლის — 11–13 კილომეტრის სიგრძის ქედის — აღმოსავლეთი საყრდენია, ჩრდილოეთიდან ბეზენგის მყინვარი ეშვება, სამხრეთიდან შხარის მყინვარი, საიდანაც ენგური სათავეს იღებს. სამხრეთი კედელი ძირიდან მწვერვალამდე 2 300 მეტრია და კავკასიონისა და ევროპის ერთ-ერთ უმაღლეს კედლად ითვლება, ჩრდილოეთი კედელი 1 500 მეტრისაა; შხარაზე დაბალი და საშუალო კატეგორიის მარშრუტი არ არსებობს — საშუალოდ 5ა–6ა კატეგორიისაა, ბეზენგის კედლის სრული ტრავერსი კი „ევროპის ყველაზე გრძელ, მძიმე და საპასუხისმგებლო ექსპედიციად“ ითვლება.

შხარის სამხრეთ კალთების ძირში, 2 200 მეტრზე, იუნესკოს მემკვიდრეობის სოფელი უშგულია, საიდანაც პოპულარული ერთდღიანი ბილიკი იწყება: ჯიპის გზა ენგურის ხეობას აღმა, მთავარი ქედისკენ მიჰყვება, შემდეგ კი პატარა ბილიკი მდელოსა და ტყეს გადაკვეთს და მორენის კიდეზე, მყინვარის ძირიდან დაახლოებით 300 მეტრში გამოდის. მარშრუტი იქით-აქეთ 16 კილომეტრია, 2 122-დან 2 430 მეტრამდე, 540 მეტრი აღმართით, დაახლოებით 5 საათში; მყინვარი იქ გამოჩნდება, სადაც ხეობა ჩრდილო-აღმოსავლეთისკენ უხვევს.

შხარის მთავარ მწვერვალზე პირველად 1888 წელს შვეიცარიელი ულრიხ ალმერი და ქრისტიან როთი და ბრიტანელი ჯონ გარფორთ კოკინი ავიდნენ ჩრდილო-აღმოსავლეთი ქედით, ყაბარდო-ბალყარეთის მხრიდან — კავკასიის ალპინიზმის „ოქროს ხანის“ ერთ-ერთი მთავარი ასვლა. საბჭოთა ალპინისტები შხარაზე პირველად 1933 წელს ავიდნენ, 1940 წელს კი კავკასიონის მთავარი ქედის ოცამდე მწვერვალის იმდროინდელი უპრეცედენტო ტრავერსი შესრულდა, რომელშიც შხარაც შედიოდა. 2010 წელს პიტერ შონმა და ბორის ავდეევმა მწვერვალის სიმაღლე DGPS მიმღებით დააზუსტეს — გენშტაბის რუკებზე მთავარ მწვერვალად შეცდომით დასავლეთი იყო აღნიშნული.

შხარა რუსეთის ფედერაციის „თოვლის ლეოპარდის“ წოდების ათი მწვერვალის სიაშია.

ბილიკი უშგულიდან იწყება, მესტიიდან დაახლოებით 47 კილომეტრში; უშგულისკენ სამარშრუტოები მესტიის სეტის მოედნიდან დილით, შევსებისთანავე გადიან. სოფლიდან ჩრდილოეთით, ენგურის აღმა ჯიპის გზას გაჰყევით; გზის ნაწილი ჯიპით მოკლდება, მაგრამ ჯიპები ჩერდებიან იქ, სადაც ნამყუამის ტბისკენ ბილიკი გადაუხვევს. გზაზე დაკარგვა ძნელია; ბოლო მონაკვეთი უნიშნო ბილიკია, რომელიც მარჯვნივ იქ უხვევს, სადაც გზა სერპანტინით აღმართს იწყებს.