პეტრას ციხე

პეტრის ნაქალაქარი ქობულეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ციხისძირში, ქობულეთსა და ბათუმს შორის, ზღვისპირა კლდოვან ბორცვებზე მდებარეობს. სახელი ბერძნულად ქვას, კლდეს ნიშნავს: აკროპოლისი ზღვასა და ციცაბო კლდეებს შორის იდგა და ხმელეთიდან მხოლოდ ვიწრო ვაკე მიუდგებოდა, რომელსაც ორკოშკიანი კედელი იცავდა — ამიტომ პეტრა მიუვალ ციხედ ითვლებოდა. ციხე-ქალაქი ორ მეზობელ ბორცვზე იყო გაშენებული, რომლებიც ორმაგი კედლით უერთდებოდა ერთმანეთს; ციტადელი დაახლოებით 200 მეტრის სიგრძისა და 100 მეტრის სიგანისაა.

ციტადელში სასახლის, ანტიკური აბანოს, სამეურნეო და ჯარისკაცთა საცხოვრებლების ნანგრევებია, მათ შორის VI საუკუნის სამნავიანი ბაზილიკის საძირკველი, 33 მეტრის სიგრძისა და 17,80 მეტრის სიგანის, ნართექსით, გამოშვერილი აფსიდითა და მოზაიკური იატაკით — პეტრის საეპისკოპოსოს კათედრალი. ბაზილიკის ახლოს VI საუკუნის აბანოა (9,5 × 6,5 მეტრი) და წყალსაცავი, აქვეა კიდევ ორი ეკლესიის ნაშთი — ადრექრისტიანული და განვითარებული შუა საუკუნეებისა. ციტადელის ჩრდილოეთით ნასახლარისა და 300-ზე მეტი სამარხის ნაშთებია. ძეგლი ციხისძირი–პეტრის არქეოლოგიურ-არქიტექტურული მუზეუმ-ნაკრძალის სახელით არის დაცული.

ციხისძირის ნასახლარის ფენები გვიანი ბრინჯაოს ხანიდან, კოლხური კულტურიდან მოყოლებული, შუა საუკუნეებამდე აღწევს: ჩრდილოეთით, ბობოყვათში, ზღვიდან 200 მეტრში ძვ. წ. VIII საუკუნის დიუნური ნასახლარებია, ძვ. წ. V საუკუნის ამფორა-სამარხებში კი ატიკური ჭურჭელი აღმოჩნდა. 1907 წელს აქ ნაპოვნი III საუკუნის განძი — ოქროს სამკაული, ვერცხლისა და ბრინჯაოს ჭურჭელი, მძივები და მონეტები — სანქტ-პეტერბურგის ერმიტაჟშია; მათ შორისაა ბროლის ინტალიო რომის იმპერატორ ლუციუს ვერუსის გამოსახულებით. ზოგი ცნობით, განძი 1908 წელს აღმოაჩინეს.

პეტრა პირველად იუსტინიანე I-ის 535 წლის ნოველებში იხსენიება. ის ლაზიკის სამეფოში რომის ძალაუფლების განსამტკიცებლად აიგო და იმპერატორის ნებართვით Petra Pia Justiniana ეწოდა; პროკოპი კესარიელის ცნობით, ქალაქი რომაელი მოხელის, იოანე ციბუსის ძალისხმევით დაარსდა, რომელმაც შემდეგ ლაზიკაში იმპორტი, მათ შორის მარილი, მკაცრად ჩაიგდო ხელში. ამან ლაზების მეფე გუბაზი სასანიანებთან აკავშირა და 541 წელს ხოსრო I-ის ლაშქარი შემოიჭრა: პირველი იერიშის შემდეგ სპარსელებმა საიდუმლოდ გათხრილი გვირაბით კოშკები დაანგრიეს და ქალაქი აიღეს.

548 წელს იუსტინიანემ, ამჯერად ლაზებთან ერთად, დაგისთეოსი გამოგზავნა; ალყამ 549 წლამდე გასტანა უშედეგოდ. 551 წელს რომაულ-ლაზურმა ლაშქარმა ბესას მეთაურობით მეორე ალყა დაიწყო, წელიწადზე მეტი ხნის შემდეგ ქალაქი დაეცა და ბესამ ციხე მიწასთან გაასწორა, რომ ის კვლავ სპარსელების სამიზნე არ გამხდარიყო. თუმცა ციხისძირის არქეოლოგია მიუთითებს, რომ ნაქალაქარი VII საუკუნეშიც და შემდეგაც ცოცხლობდა, გალავანი კი არაერთხელ შეაკეთეს. VI საუკუნეში დაარსებული პეტრის საეპისკოპოსო კათედრა კონსტანტინოპოლის საპატრიარქოს ექვემდებარებოდა; იოანე პეტრელი ეპისკოპოსი 692 წლის კრებას დაესწრო, IX საუკუნეში კი კათედრა ხინოწმინდაში გადავიდა.

ციხისძირის პეტრასთან გაიგივება 1670-იან წლებში იერუსალიმის პატრიარქმა დოსითეოს II-მ შესთავაზა, შემდეგ მარი ბროსემ და დიმიტრი ბაქრაძემ გაიზიარეს, სიმონ ჯანაშიამ კი 1949 წელს მეცნიერულად დაასაბუთა; ზოგი მკვლევარი, მათ შორის სიმონ ყაუხჩიშვილი, ამ გაიგივებას არ იზიარებს. 1745 წელს ვახუშტი ბატონიშვილი აქ „ციხე ქაჯეთისას“ აღწერდა. 1828–1829 წლების რუსეთ-ოსმალეთის ომისას, 1829 წლის სექტემბერში, აქ აჰმედ-ფაშამ რუსი გენერლის კარლ ჰესეს შემოტევა მოიგერია, 1877–1878 წლების ომში კი ოსმალებმა ციხისძირის სიმაღლეებზე 1877 წლის 12 აპრილისა და 1878 წლის 18 იანვრის რუსული იერიშები შეაჩერეს. ძეგლზე დაზვერვითი გათხრები 1934 წელს სიმონ ჯანაშიამ და 1953 წელს ნ. ხოშტარიამ ჩაატარეს, სისტემური კვლევა კი 1962 წელს დაიწყო.

ციხისძირი შავი ზღვის ნაპირზე, ქობულეთიდან სამხრეთით 8 კილომეტრშია, ბათუმსა და ქობულეთს შორის, ბათუმიდან დაახლოებით 15–23 კილომეტრში. ნაქალაქარი სოფლის ზღვისპირა კლდოვან ბორცვებზეა და მუზეუმ-ნაკრძალის სახელით არის დაცული; სამუშაო საათები და ბილეთის ფასი ვიზიტამდე გადაამოწმეთ. ციხისძირი ზაფხულის საკურორტო სოფელიცაა, ზღვის პლაჟით.